|
Einar Ólafsson |
Veljum öðruvísi
veröld |
Borgarstjóri og heræfingar
|
|
|
eftir Einar Ólafsson |
|
|
|
Birtist
í Morgunblaðinu 9. júlí 1999 VEGNA frétta um að heræfingar væru fyrirhugaðar í
Reykjavík, m.a. með lendingu herþyrlu í Hljómskálagarðinum, sendi miðnefnd
Samtaka herstöðvaandstæðinga bréf til borgarstjóra 16. júní. Þar var spurt
hvort borgarstjórn hefði samþykkt þessar heræfingar og hvort borgarstjóra
þætti tilhlýðilegt að heræfingar erlendra herja færu fram í borginni.
Jafnframt var spurt hvort ekki væri menningarlegri og framsýnni afstaða hjá
borgarstjórn að samþykkja friðlýsingu borgarinnar, að hún yrði herlaus og
laus við hvers kyns hernaðarleg tæki. Lagt var til í bréfinu að borgarstjórn
lýsti borgina kjarnorkuvopnalaust svæði og til þess notað tækifærið á næsta
ári þegar Reykjavík verður ein af menningarborgum Evrópu. Nú hefur miðnefnd SHA borist svar frá borgarstjóra og þar
sem fjölmiðlum var sent afrit af bréfi SHA er tilhlýðilegt að greina
opinberlega frá svari borgarstjóra. Borgarstjóri segir í svari sínu að borgaryfirvöldum hafi
borist bréf dagsett 3. mars frá utanríkisráðuneytinu þar sem óskað var eftir
samstarfi við Reykjavíkurborg um afmarkaða þætti æfinganna sem m.a. lutu að
vörnum gegn hryðjuverkum við bandaríska sendiráðið. Að sögn borgarstjóra
töldu borgaryfirvöld ekki annað fært en heimila þær æfingar sem um var rætt,
en það voru auk æfingarinnar sem fyrirhuguð var í Hljómskálagarðinum 23. júní
æfing við aðveitustöðina að Geithálsi 26. júní. Hinn 7. apríl var
utanríkisráðuneytinu sent það svar að af hálfu Reykjavíkurborgar væru ekki
gerðar athugasemdir við að hluti æfinganna yrði á ofangreindum stöðum. Ekki kemur fram í bréfi borgarstjóra hvort erindi
utanríkisráðuneytisins hafi verið tekið fyrir eða kynnt í borgarstjórn eða
borgarráði. Frá 3. mars til 7. apríl voru fjórir fundir haldnir í borgarráði
og er þess hvergi getið í fundargerðum þeirra að erindi utanríkisráðuneytisins
hefi verið lagt fyrir borgarráð. Margir eru lítt hrifnir af þeim heræfingum sem fara fram
hér á landi annað hvert ár undir nafninu Norður-Víkingur. En ég varð þess var
að mörgum, sem hafa ekki látið þessar æfingar trufla sig verulega hingað til,
var nú ofboðið þegar átti að hafa heræfingar í miðborg Reykjavíkur og bætti
ekki úr skák að óvinirnir áttu að vera umhverfisverndarsinnar. Ég held að
mörgum þyki hér um stefnubreytingu að ræða sem að minnsta kosti hefði átt að
taka að vel hugsuðu máli og eftir umræður kjörinna fulltrúa í borgarstjórn. Í svarbréfi sínu segist borgarstjóri reyndar almennt telja
enga ástæðu til að heræfingar erlendra herja fari fram í borginni. En, svo
vitnað sé beint í svar borgarstjóra, "eins og dæmin sanna þá eru
hryðjuverk raunveruleg vá sem steðjar að stofnunum og samfélögum víða um heim
og hafa sendiráð Bandaríkjanna orðið fyrir slíkum árásum. Ekki er hægt að
útiloka að slíkt geti hent hér á landi. Borgaryfirvöld töldu því ekki annað
fært en að heimila þær æfingar sem um var rætt." Ef þessi vá er svo mikil og raunveruleg sem af er látið er
vert að íhuga hvernig á henni gæti staðið. Hryðjuverk eru ekki bara eins og
hverjir aðrir jarðskjálftar sem við ráðum ekki við. Hryðjuverk stafa
venjulega af pólitískum eða félagslegum ástæðum, gjarnan vegna þess að
einhverjir telja sér eða öðrum sem þeir telja sig berjast fyrir svo ögrað,
ógnað eða mismunað af yfirvöldum eða ráðandi öflum og straumum samfélagsins
að þeir grípa til óyndisúrræða. Hættan af hryðjuverkum er mest þar sem einhverjir
hópar eru kúgaðir eða niðurlægðir af óréttlátum stjórnvöldum eða
meirihlutahópum sem njóta beins eða óbeins stuðnings yfirvalda. Í því dæmi sem sett var upp fyrir heræfinguna sem átti að
vera í miðborg Reykjavíkur voru hryðjuverkamennirnir öfgafullir
umhverfissinnar. Væntanlega er slíkt fólk hættulegast þeim sem valda
náttúruspjöllum og taka ekki mark á viðvörunum umhverfissinna, sérfræðinga og
almennings. Besta vörn okkar gegn hryðjuverkamönnum hlýtur því að vera sú að
reka friðsamlega stefnu, forðast að leysa mál með vopnavaldi hvort sem er
heima fyrir eða á alþjóðavettvangi, taka ekki þátt í hernaðar- eða
hagsmunabandalögum með harðstjórum, heimsvaldasinnum og yfirgangsseggjum og
umgangast náttúruna með varúð og virðingu. Við getum kannski aldrei firrt
okkur allri hættu af hryðjuverkum, en með vitrænni framkomu í stað þess
hernaðarhugsunarháttar í utanríkis- og umhverfismálum sem íslenskir ráðherrar
virðast nú haldnir getum við gert þá hættu svo litla að við þurfum ekki annan
viðbúnað en það venjulega borgaralega lögreglulið sem telja má eðlilegt í
siðuðum samfélögum. Hvað varðar þær hættur, sem
bandaríska sendirráðið býr við, má spyrja hvort eðlilegt sé að einhver
sérstakur viðbúnaður sé gagnvart einstökum erlendum mönnum eða stofnunum sem
hér eru að staðaldri. Er það ekki vandamál bandarískra stjórnvalda ef þau
hegða sér á þann hátt að mönnum verði meira uppsigað við þau en annað fólk?
Hér höfum við þá löggæslu sem við teljum eðlilega í landinu og ætti hún ekki
að duga hverjum þeim sem hér býr? |
|
|