Ríkisstjórnin verður að draga samþykki við aðgerðir NATO til baka

Eftirfarandi grein birtist í Smugunni 2. maí 2011. Katrín Jakobsdóttir varaformaður VG brást við henni með grein í Smugunni 4. maí og er hún birt hér að neðan. Ég setti stutta athugasemd við svar hennar á Facebook samdægurs.

Ég hef því miður ekki haft tök á að kynna mér til hlítar, þegar þetta er skrifað að kvöldi 1. maí, atburði tveggja síðustu sólarhringa í Líbíu. En atvik eru nógu ljós til að kalla strax á viðbrögð.

Í frétt á mbl.is síðdegis 30. apríl segir: „Hersveitir NATO hafa varpað sprengjum á stjórnarbyggingu í Trípólí þar sem m.a. ríkissjónvarpið er til húsa. Yfirvöld í Líbíu segja að tilgangur loftárásarinnar hafi verið að drepa Gaddafi þegar hann var að ávarpa þjóðina í ríkissjónvarpinu.“ Í sömu frétt er sagt að NATO hafi hafnað boði Gaddafis um vopnahlé.

Síðla kvölds bárust síðan fréttir af því að flugvélar NATO hefðu gert árás á hús Gaddafis í Trípólí þá um kvöldið. Sonur hans og þrjú barnabörn fórust. Eftir því sem ég hef komist næst voru barnabörnin öll yngri en tólf ára. Í húsinu voru einnig Gaddafi sjálfur, eiginkona hans og fleiri úr fjölskyldunni.

Um þetta þarf í sjálfu sér ekki að hafa fleiri orð. Hér var um hreina morðárás að ræða. Í fljótu bragði verður ekki annað séð en þetta hafi verið stríðsglæpur.

NATO tók þann 25. mars yfir hernaðargerðir í Líbíu sem höfðu að forsendu ályktun Öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nr. 1973 frá 17. mars. Ályktunin hefur verið umdeild en hún miðar fyrst og fremst að því að gæta öryggis almennra borgara með loftferðabanni yfir Líbíu. Í fjórðu grein hennar eru aðildarríki SÞ hvött til að beita öllu ráðum til að vernda almenna borgara, þó án hverskyns hernáms nokkursstaðar í Líbíu. Jafnframt er tekið fram að hún miði að verndun almennra borgara og lausn átakanna en ekki að knýja fram stjórnarskipti. Árásir á sjónvarpsstöð og heimili eru því langt utan við það sem þessi ályktun heimilar.

Aðgerðir NATO hafa líklega frá upphafi farið út fyrir ramma ályktunarinnar og sannanlega þessar aðgerðir. Margir hafa gagnrýnt samþykki íslensku ríkisstjórnarinnar við aðgerðir NATO. Forystumenn Vinstrihreyfingarinnar græns framboðs, bæði formaður flokksins og formaður utanríkismálanefndar, hafa sagt að utanríkisráðherra hafi veitt þetta samþykki án þess að leita álits VG. Í heldur linkulegri ályktun stjórnar VG 25. mars segir: „Stjórn Vinstrihreyfingarinnar græns framboðs fordæmir allar aðgerðir í Líbíu sem ekki eru í samræmi við samþykkt Öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna.“

Nú verður ekki lengur unað við svo kurteisislegt orðagjálfur. Ríkisstjórnin verður að fordæma aðgerðir NATO og draga samþykki sitt við þeim til baka. Ef utanríkisráðherra hefur ekki frumkvæði að því verða þingmenn og ráðherrar VG að taka af skarið. Stuðningur við stríðsglæpi verður aldrei afsakaður með að verið sé að moka flór eftir óreiðumenn og útrásarvíkinga.

NATÓ, Ísland og Líbýa

4.5.2011 14:27 Katrín Jakobsdóttir

Gamalreyndur félagi í VG, Einar Ólafsson, skrifaði ágæta grein í Smuguna 2. maí síðastliðinn þar sem hann kallar eftir viðbrögðum ríkisstjórnarinnar við loftárásum NATÓ á Líbýu. Þær virðast annars vegar hafa þróast yfir í tilraunir til að ráða erlendan þjóðarleiðtoga af dögum,sem samræmist að sjálfsögðu ekki alþjóðalögum, auk þess sem loftárásirnar beinast gegn íbúðahverfum sem gengur þvert á samþykkt Öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna nr. 1973 sem snerist um vernd óbreyttra borgara. Þá hefur herlið NATÓ beitt loftárásum gegn borgum sem uppreisnarmenn sækja að og markmið loftárásanna því greinilega eitthvað annað en að vernda almenna borgara.

Það hefur aldrei verið neinn ágreiningur um það að ef alþjóðasamfélagið á að skipta sér af innanríkismálum ríkja verður það að vera með vernd almennra borgara sem meginmarkmiði. Það er jafnljóst í mínum huga að loftárásir NATÓ á Líbýu miða ekki í átt að þessu markmiði. Þvert á móti virðist markmið Atlantshafsbandalagsins vera að styðja uppreisnarmenn í Líbýu og steypa ríkisstjórn landsins og virðist þá ekki skipta máli að átökin dragist á langinn og kosti á endanum fleiri lífið en ella hefði orðið.

Einar skorar á okkur í forystu Vinstri grænna að beita sér innan ríkisstjórnar Íslands fyrir fordæmingu á loftárásunum. Enginn vafi er á því hver hugur okkar er í því máli. Því miður er það samt svo að ríkisstjórn Íslands getur ekki tekið ákvarðanir sem ekki er þingmeirihluti fyrir, hvorki í utanríkismálum né í öðrum málum.

Þegar VG tók þá ákvörðun að ganga til stjórnarsamstarfs við Samfylkinguna vorið 2009 þá var það á grundvelli stefnuyfirlýsingar sem var málamiðlun á milli sjónarmiða beggja flokkanna. Í þessari stefnuyfirlýsingu segir ekkert um aðild Íslands að NATÓ. Það er vegna þess að stefna flokkanna beggja er óbreytt varðandi aðild að hernaðarbandalaginu. VG er andvígt henni og tekur engan þátt í starfi NATÓ. Samfylkingin er fylgjandi NATÓ-aðild og á þar samleið með flokkum stjórnarandstöðunnar. Í raun má segja að hinn utanríkispólitíski meirihluti á þinginu sé annar en stjórnarmeirihlutinn. Þetta er ekki einsdæmi í lýðræðisríkjum. Í Danmörku var t.d. annar meirihluti í utanríkismálum á 9. áratugunum heldur en myndaði ríkisstjórnarmeirihluta og þáverandi utanríkisráðherra (Uffe Ellemann-Jensen) þurfti því að framfylgja stefnu sem hann var ekki sjálfur sammála.

Þetta vissum við í VG þegar við gengum til stjórnarsamstarfs; að áhrif okkar til að breyta utanríkisstefnu Íslands yrðu takmörkuð. Við töldum þó ómaksins vert að axla ábyrgð á ríkisstjórnarþátttöku til að ná fram markmiðum okkar á ýmsum öðrum sviðum og að einhverju leyti á sviði utanríkismála, að því marki sem hægt væri að ná samkomulagi við aðra flokka um það. Þar má meðal annars nefna að í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir að hún leggi áherslu á frið og afvopnun, vilji bjóða Ísland fram sem vettvang fyrir friðarumræðu auk þess sem þar er mælt fyrir um friðlýsingu Íslands fyrir kjarnorkuvopnum sem allt er í anda þeirrar utanríkisstefnu sem Vinstri græn vilja reka.

Afskipti Íslands af loftárásum í Líbýu hófust þegar NATÓ gerðist aðili að átökunum. Við í Vinstri grænum höfðum þá þegar ályktað að við styddum ekki þessar árásir. Við teljum að þær séu ekki í samræmi við samþykkt Öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna, hvaða skoðun sem menn kunna annars að hafa á þeirri samþykkt. Ríkisstjórn Íslands hefur aldrei samþykkt stuðning við þessar loftárásir og raunar ekki heldur Alþingi þar sem samþykkis þess hefur aldrei verið leitað heldur hafa loftárásir á Líbýu einungis verið ræddar almenns eðlis í utandagskrárumræðum. Í ljósi þess að Ísland er eigi að síður orðinn aðili að þessum stríðsrekstri væri að sumu leyti eðlilegt að utanríkisráðherra leitaði eftir formlegri samþykkt Alþingis við það, en VG mun að sjálfsögðu ekki veita slíkri tillögu brautargengi. Þar verður stjórnarandstaðan að axla þá ábyrgð sem fylgir stuðningi hennar við NATÓ-aðild Íslands.

Rétt er einnig að halda því til haga að mikil andstaða er við aðgerðirnar á alþjóðavettvangi. Rússland, Kína, Indland, Brasilía og Suður-Afríka hafa öll gagnrýnt hernað NATÓ og það sama gildir um Afríkubandalagið. Meirihluti heimsbyggðarinnar er þannig andsnúinn aðgerðum NATÓ, sem er umhugsunarefni fyrir þá sem tala alltaf eins og að nokkur forysturíki séu „rödd alþjóðasamfélagsins.“Þá hefur það þegar komið fram í samþykktum stjórnar VG að flokkurinn styður ekki árásir NATÓ á Líbýu. Ráðherrar VG innan ríkisstjórnarinnar geta ekki dregið til baka stuðning sem aldrei hefur verið veittur. Hins vegar vaknar þá önnur spurning um það hver vill eiginlega taka ábyrgð á þessum stríðsrekstri sem er bein afleiðing af NATÓ-aðild Íslendinga?

Loftárásirnar á Líbýu vekja upp ýmsar spurningar varðandi aðild Íslendinga að hernaðarbandalagi sem snýst ekki á neinn hátt um sameiginlegar varnir aðildarríkjanna heldur stendur fyrir hernaðaraðgerðum í öðrum heimshlutum. Í mínum huga staðfestir þetta fyrst og fremst það að stefna okkar í VG, sem flokkurinn hefur haft frá stofnun, er rétt: Ísland á ekki að vera í Atlantshafsbandalaginu. Þetta er sú stefna sem við myndum helst kjósa að Ísland markaði sér, en til þess þurfum við auðvitað stuðning kjósenda og þingmeirihluta sem er tilbúinn að framfylgja henni. Enn sem komið er VG hins vegar eini flokkurinn sem hefur gagnrýna afstöðu til Atlantshafsbandalagsins. Ég minni hins vegar á að samkvæmt skoðanakönnunum er mun meiri andstaða meðal íslensku þjóðarinnar við loftárásir heldur en fram hefur komið á alþingi. Samkvæmt einni skoðanakönnun var t.d. meirihluti kjósenda Samfylkingarinnar andvígur þeim (41%, en 38% hlynntir). Það er umhugsunarefni.

Ég þakka Katrínu fyrir þetta svar

Einar Ólafsson skrifaði þann 4. maí 2011 kl. 16:37

Ég sé að ekki var rúm fyrir alla aths. mína við grein Katrínar (http://www.smugan.is/pistlar/fastir-pennar/nr/5851). Í heild átti hún að vera svona:

Ég þakka Katrínu fyrir þetta svar. Ég geri mér grein fyrir því að afstaðan til NATO hefur verið látin liggja milli hluta í þessu stjórnarsamstarfi, ég skil það og virði. Út frá því má kannski rökstyðja að utanríkisráðherra hafi verið gefið sjálfdæmi í afstöðunni til þess hvort NATO tæki að sér hernaðaraðgerðir í Líbýu. En það hlýtur þó að vera háð því að þær aðgerðir séu innan ramma hinnar umdeildu ályktunar Öryggisráðsins. Þegar aðgerðirnar hafa þróast út fyrir þann ramma og út í lögleysu og glæpaverk hlýtur að vera eðlilegt að forysta VG leggi fast að samstarfsflokknum að samþykkja fordæmingu á þeim og jafnframt verður hún að gera sína afstöðu fullkomlega ljósa. Það hlýtur líka að vera eðlilegt að utanríkismálanefnd fjalli um málið. Það kæmi mér ekki á óvart að flokksráð VG ályktaði um þetta á fundi sínum 20.-21. maí.

Margrét Pétursdóttir En Einar samþykkt öryggisráðsins var samt opin í alla enda hverjum sem er til túlkunar og varla hægt að tala um ramma. Þessi aðgerð Nató er því bara eins og eftir uppskriftinni. Það sem er til helberrar skammar fyrir okkur er að við erum nú...Sjá meira

Einar Ólafsson Takk Magga, þetta er auðvitað aðalatriðið hvernig sem það er nú tilkomið. Ályktunin hefur vissulega fremur óljósan ramma og er umdeild m.a. þess vegna. En innan rammans er leyfi fyrir aðildarríki SÞ að gæta öryggis almennra borgara (4.gr.) og framfylgja loftferðabanninu (8. gr.) og vopnasölubanninu (15. gr.). Þess vegna segi ég að umræddar aðgerðir fari út fyrir rammann auk þess sem þær eru beinlínis glæpsamlegar.

Torfi Stefánsson Sammála Einar. Þetta eru lögleysur - brot á alþjóðarétti og fleira - og fáránlegt að Öryggisráðið sé ekki búið fyrir löngu að afturkalla samþykkt sína og neita að þetta sé gert í þess nafni.
En reyndar sýnir þetta það eitt hvernig SÞ eru - og hafa alltaf verið. Bandaríkjamenn er ofur einfaldlega með þær í vasanum.
Það furðulega er að Rússland og Kína hafi ekki beitt neitunarvaldi gegn þessari saþykkt.