|
Einar Ólafsson |
Veljum öðruvísi veröld |
Ætlar utanríkisráðherra bara að halda sama kúrsi? |
|
|
eftir Einar Ólafsson |
|
|
Því ber að fagna að utanríkisráðherra ítrekar í erindi sínu á ráðstefnu í
Norræna húsinu 29. ágúst, sem vitnað er til hér neðar á síðunni, það sem sagt
er í stjórnarsáttmálanum að samráðsvettvangi
stjórnmálaflokkanna um öryggis- og varnarmál verður komið á fót. Það er að
sjálfsögðu gífurlega mikilvægt þar sem nú eru að ýmsu leyti tímamót. Frá því
kalda stríðinu lauk hefur flest staðið í stað hér að öðru leyti en því að
Ísland dröslaðist með umræðulítið í þeirri þróun sem Bandaríkin og NATO hafa
ákveðið. Herstöðin var áfram en vægi hennar fór minnkandi þótt stjórnvöld
neituðu að horfast í augu við það. Gagnrýnislaust fylgdi Ísland NATO í þróun
þess og samþykkti innrásirnar í Júgóslavíu og Írak. En nú verður ekki við svo
búið lengur – eða hvað? Í því ljósi er fróðlegt að skoða erindi utnaríkisráðherra. Þetta erindi bendir
ekki til að núverandi utanríkisráðherra hyggist í verulegum mæli leita
annarra leiða en fyrirrennarar hennar. „Sem fullveðja aðildarríki NATO
verður Ísland að axla nýja ábyrgð.“
Íslendingar munu reka ratsjárkerfi sem verður hluti af loftvarnakerfi NATO.
En hvað segja Íslendingar um það að loftvarnakerfi NATO byggist að hluta á
kjarnorkuvopnum? „Aukinni
ábyrgð okkar innan NATO fylgir einnig þátttaka Íslands í mörgum hinna nýju
verkefna NATO svo sem á sviði friðargæslu í löndum og á svæðum utan
hefðbundins athafnasvæðis bandalagsins.“ Hér
hljótum við að staldra við. Hefur núverandi utanríkisráðherra ekkert við það
að athuga hvernig NATO hefur á undanförnum árum ekki aðeins þanist út hvað ný
aðildarríki snertir, heldur einnig farið æ meir út fyrir sitt svæði með
ýmiskonar starfsemi sem vægast sagt er mjög umdeilanleg. Þar er auðvitað
fyrst að nefna loftárásirnar á Júgóslavíu 1999, en síðan starfsemi NATO í
Afganistan þar sem það kemur beinlínis í kjölfar innrásar Bandaríkjanna sem
hernámslið, þó að það kalli þetta hernám friðargæslu og hafi fengið
uppáskrift Sameinuðu þjóðanna. Sú uppáskrift er hins þegar ekki fyrir hendi í
Írak þar sem NATO heldur uppi ýmisskonar starfsemi til stuðnings hernámsliði
Bandaríkjanna og bandamanna þeirra. („The
NATO mission is a distinct mission, under the political control of
NATO’s Utanríkisráðherra
talar um að Ísland muni „aldrei taka að sér að gegna hlutverki í
sambandi við svokallaðar „harðar” varnir“ heldur
„mýkri” varnir (soft
defense) „þar sem utanríkisþjónustan gegnir lykilhlutverki og starf
okkar á sviði friðargæslu og þróunaraðstoðar eru í öndvegi.“ Það eru
auðvitað alltaf einhverjir í einhverskonar „mjúkum“
verkefnum í hernaði, það þarf skrifstofuhald fyrir herinn, ræstingar
o.þ.h. Þess vegna er hægt að hafa Íslendinga með í hinum svokölluðu
friðargæsluliðum NATO, svo sem í Afganistan, og segjast þá vera í „mjúkum“
verkefnum. Svo talar
utanríkisráðherra um hugtök eins og lýðræði, frelsi, jafnrétti og
mannréttindi, sem séu hugmyndafræðilegur grunnur lýðveldisins Íslands og
þeirra megin-alþjóðastofnanna sem landið á aðild að, svo sem NATO. Við deilum
ekki um að þetta eigi við um Norðurlandaráð og Sameinuðu þjóðirnar, en það er
meira vafamál hvort þetta eigi við um NATO sem hafði bæði Portúgal og
Grikkland innanborðs meðan þar voru blóði drifnar herforingjastjórnir. Nei,
ætli það sé ekki frekar frjálst markaðskerfi og jarðvegur fyrir gróðaöfl Vesturlanda
sem er grundvölllur NATO? Eða er lýðræði, frelsi, jafnrétti og mannréttindi
það sem manni dettur fyrst í hug þegar nú er litið til forysturíkis NATO,
Bandaríkjanna? Loks er rétt að
staldra við þetta: „Í nútímanum nær öryggishugtakið til fleiri og
flóknari þátta en áður þekktist. Nú fjalla öryggis- og varnarmál ekki
eingöngu um hefðbundin stríðsátök heldur viðbrögð við umhverfisvá, mengun,
náttúruhamförum, farsóttum og varnir gegn hryðjuverkum.“
Er ekkert við þetta að athuga? Af hverju er öryggishugtakið nú annað en áður,
af hverju er farið að flokka viðbrögð við umhverfismál undir öryggis- og
varnarmál? Er ekkert athugavert við þessa hervæðingu borgaralegra björgunar-,
lögreglu- og strandgæslusveita – og sóttvarnarlækna? Kannski þyrfti að
ræða þetta á einhverjum samráðsvettvangi. Erindi utanríkisráðherra er birt á vef utanríkisráðuneytisins: http://www.utanrikisraduneyti.is/frettaefni/raedurISG/nr/3814 |
|
|