Hér er stiklað á nokkrum atburðum síðastliðins árs í sögu andófshreyfingarinnar gegn kapítalisma og hnattvæðingu þeirrar arðránsstefnu sem almennt gengur undir nafninu nýfrjálshyggja. Ég hef áður sent úr yfirlit yfir undanfarin ár og tilurð þessarar hreyfingar. Þetta er ekki fullkomin saga eða greining heldur tilraun til að gefa sæmilega mynd af þessari hreyfingu. Athugasemdir, leiðréttingar eða viðbætur eru því vel þegnar.

Ég held að þessi hreyfing sé mjög mikilvæg og hún hefur vakið alltof litla athygli hér á Íslandi. Þó er það ekki svo að hún komi okkur ekki við. Sú stefna, sem þrjár síðustu ríkisstjórnir hafa haft að leiðarljósi, er ekkert annað en sú stefna sem þessi hreyfing er að berjast gegn á alþjóðavísu. Niðurskurður velferðarkerfis, einkavæðing, hroki gagnvart öryrkjum og láglaunafólki, þrjóska gagnvart kjarabaráttu kennara, allt er þetta angi af hinni alþjóðlegu arðránsstefnu.

Ekki er rétt að ofmeta þessa hreyfingu. Þetta er engin byltingarhreyfing sem ógnar undirstöðum arðránskerfisins. En í þessari hreyfingu eru ótal straumar og þar má finna róttæk og byltingarkennd sjónarmið og aðra lífsýn og gildismat en liggur til grundvallar því efnahagskerfi og skipulagi sem felst í því fyrirbæri sem kallað er hnattvæðing. Og þessi hreyfing hefur töluverð áhrif. Hún hefur þegar haft áhrif á stefnu Alþjóðabankans og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og forsvarsmenn þessara stofnana hafa viðurkennt það. Bill Clinton viðurkenndi mikilvægi mótmælaaðgerðanna í Seattle haustið 1999. Kofi Annan aðalritari Sameinuðu þjóðanna hefur gefið út opinbera yfirlýsingum um jákvætt mikilvægi ráðstefnu andófshreyfinganna og alþýðuhreyfinganna, World Social Forum, í Brasilíu í janúar 2001. Jóhannes Páll páfi tekur undir kröfur Júbíleum 2000 um afskriftir á skuldum þróunarlandanna, en í þeirri hreyfingu sameinast trúfélög, verkalýðsfélög og ýmis önnur samtök.

Hin alþjóðlega andófhreyfing samanstendur af alþýðuhreyfingum í Asíu, Afríku og Rómönsku Ameríku, verkalýðsfélögum í einstökum löndum, umhverfisverndarsamtökum, mannréttindasamtökum, kvennasamtökum, pólitískum samtökum allt frá samtökum anarkista og byltingarsinnaðra kommúnista til gamalla miðflokka og einnig hafa alþjóðasamtök verkalýðsins eins Alþjóðasamband frjálsra verkalýðsfélaga (ICFTU) og Alþjóðsamband starfsmanna í opinberri þjónustu (PSI) og fleiri tekið undir kröfur og stutt aðgerðir þessarar hreyfingar og eru að vissu leyti hluti hennar. Sambandið milli almennu andófshreyfingarinnar og verkalýðshreyfingarinnar hefur verið að styrkjast á undanförnum misserum. Hér er því um að ræða alþjóðlega samfylkingu gegn arðráni og umhverfisspjöllum heimsauðvaldisins, samfylkingu sem rúmar bæði hugmyndir um umbætur og byltingu, ekki bara efnahagslega heldur einnig varðandi lífsýn og gildismat.

Þótt oft hafi komið til átaka hefur þessi hreyfing miklu frekar einkennst af friðsamlegum aðgerðum eða þrýstingsaðgerðum eins og verkföllum og borgaralegri óhlýðni, einnig listrænum uppákomum og götuveislum, hún nýtur stuðnings fjölmargra listamanna og poppstjarna. En viðurkenning ráðamanna á mikilvægi þessarar hreyfingar kemur líka fram í ótta þeirra. Mörgum mótmælaaðgerðum hefur verið svarað með mikilli hörku, 1300 manns voru handteknir í Washington í apríl 2000 og hátt í þúsund manns voru handteknir í Prag í september. Í báðum tilvikum var mörgum haldið inni dögum og jafnvel vikum saman. Lögregla og yfirvöld eru löngu farin að búa sig undir átök næsta árs, leyniþjónustur hafa tekið saman skýrslur um andófshreyfinguna, upplýsingum um andófsmenn er haldið til haga og upplýsingar um þá sendar milli landa eftir því sem þurfa þykir. Sem andsvar við þessu hefur andófhreyfingin komið sér upp leiðbeiningum um hvernig bregðast skuli við árásum, handtökum og lögregluofbeldi.

Í nýlegri samantekt um nýju andófshreyfinguna¹ segir svo: „Eftir mótmælaaðgerðirnar í Seattle í fyrra hafa fjölmiðlar fjallað um nýja hreyfingu í Evrópu og Ameríku sem birtist í mótmælaðgerðum sem beinast að Heimsviðskiptastofnuninni (WTO), Alþjóðagjaldeyrissjóðnum (IMF) og Alþjóðabankanum. Þessi „nýja hreyfing“, sem fjölmiðlar túlka sem hreyfingu stúdenta og anarkista frá hinu velstæða norðri, er þó aðeins toppurinn á ísjakanum. Í suðri hefur miklu dýpri og víðtækari hreyfing verið að þróast um árabil, en hún hefur að mestu verið sniðgengin af fjölmiðlum.“ Og í umræðunum á andráðstefnu í Prag í september bar mjög á þeim skilningi að forysta hreyfingarinnar væri í suðri, þar væri þessi hreyfing orðin fimmtán ára gömul, norðanmenn hefðu mætt henni á miðri leið.

Gróflega má greina andófið í þrennt:

· Staðbundið andóf í formi verkfalla, götuaðgerða eða jafnvel uppþota og uppreisna vegna ýmis konar afleiðinga í viðkomandi löndum af stefnu og skilyrðum hinna alþjóðlegu eða fjölþjóðlegu efnahagsstofnana.

· Starfsemi verkalýðsfélaga og alþjóðasamtaka verkalýðsins til að andæfa vaxandi arðráni og stefnu, starfsemi og alþjóðlegum samningum hins alþjóðlega auðvalds og alþjóðlegra stofnana og að tryggja stöðu verkalýðsins í nýju umhverfi.

· Ýmis konar mótmælaaðgerðir, ráðstefnur, samtakamyndun og upplýsingastarfsemi og gagnrýni fræðimanna, samtaka og óháðra stofnana og myndun alþjóðlegra tengsla þessara aðila í andófinu gegn hnattvæðingu arðránsins og þeirri hættu sem umhverfinu stafar af þessari þróun.

Þetta þrennt er auðvitað ekki algerlega aðskilið heldur tengist á ýmsan hátt. Hið staðbundna andóf er fyrst og fremst í þróunarlöndum en það andóf sem beinist beinlínis gegn stofnunum eins og Heimsviðskiptastofnuninni, Alþjóðabankanum, Alþjóðgjaldeyrissjóðnum og viðskiptabandalögum eða ríkjasamtökum eins og NAFTA og Evrópusambandinu verður sífellt alþjóðlegra eða fjölþjóðlegra. Starfsemi verkalýðsfélaga og alþjóðasamtaka verkalýðsins hefur tengst þessu tvennu en er að því leyti frábrugðin að hluti þeirrar starfsemi felst í þátttöku í móta alþjóðlegar reglur og semja við ríkisstjórnir, alþjóðlegar stofnanir og þjóðleg og fjölþjóðleg fyrirtæki um kjör og réttindi launafólks og alþýðu, en þar hefur verið á brattann að sækja og oft er verkalýðshreyfingunni hreinlega meinaður aðgangur að samningaborðinu.

Staðbundnar aðgerðir í þróunarlöndunum

Andófið í þróunarlöndunum er ekki nýtt fyrirbæri. Árum saman hafa verið mótmælaaðgerðir, verkföll og uppþot víða um hinn svokallaða þriðja heims gegn þeirri stefnu sem neydd hefur verið upp á þessi ríki eftir að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn fór að setja aðlögunaráætlanirnar (Stucural adjustment programs) sem skilyrði fyrir lánveitingum. Hér á eftir verða rakin nokkur dæmi um mótmælaaðgerðir, verkföll og uppreisnir í þróunarlöndunum á árinu 2000. Hér er um að ræða viðbrögð við aðstæðum sem að einhverju leyti má rekja til stefnu Alþjóðabankans, Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, Heimsviðskiptastofnunarinnar og annarra fjölþjóðlegra eða yfirþjóðlegra stofnana og viðskiptabandalaga. Þetta eru viðbrögð verkafólks, verkalýðshreyfingarinnar, bænda, námsmanna, opinberra starfsmanna, kennara, lækna. presta, kvennahreyfinga og frumbyggja.

Argentína desember 1999, apríl - júní og nóvember 2000

Í desember 1999 urðu verkföll í Argentínu til að mótmæla áfromum hinnar nýju samsteypustjórnar vinstri- og miðjuflokka um breytingar á vinnulöggjöfinni, en Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafði gert þessar breytingar að skilyrði fyrir gjaldfresti á gífurlegum skuldabagga sem hin nýja ríkisstjórn fékk í arf. Upp úr miðjum apríl voru mótmælaaðgerðir í Argentínu gegn hinn nýju vinnulöggjöf og sparnaðaráætlunum, sem einnig voru að kröfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, og þær héldu áfram næstu vikur. 27. apríl umkringdu mótmælendur þinghúsið og 5. maí lagði fjöldi manns niður vinnu, þar á meðal flutningaverkamenn, rútubílstjórar, kennarar og hópar ríkisstarfsmanna. Mótmælin héldu áfram allan maímánuð, eldur var lagður að stjórnarbyggingum og úti í sveitum settu mótmælendur upp vegatálma. Víða kom til átaka og margir voru handteknir eða hlutu meiðsl. 17. maí urðu átök milli mótmælenda og lögreglu í norðausturhluta landsins.

31. maí var mikil mótmælaganga í Buenos Aires sem helsta verkalýðssamband Argentínu, Confederación General del Trabajo - CGT, stóð fyrir ásamt tveimur öðrum mikilvægum verkalýðssamböndum, stjórnmálamönnum, bæði úr stjórnarandstöðuflokkunum og stjórnarflokkunum og kaþólsku kirkjunni, og var til þess tekið því að hún er ekki vön að efna til götufunda. Að sögn skipuleggjenda göngunnar tóku um 80 þúsund manns þátt í henni. Daginn áður höfðu fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins verið í bænum til að tékka á að áætlunin væri í lagi. Það þótti sæta tíðndum að CGT stóð sameinað að þessum aðgerðum en þar hefur lengi verið klofningur og aðeins annar armurinn stóð að fyrri aðgerðum. Þessi mótmælaganga var til að undirbúa sólarhrings allsherjarverkfall 9. júní sem 7,2 milljónir launamenn tóku þátt í. Forsetinn, Fernado de la Rua, afsakaði aðgerðir stjórnarinnar með því að hún ætti ekki annarra kosta völ.

29. ágúst lögðu kennarar og háskólamenn niður vinnu til að mótmæla launaskerðingum. 23. nóvember hófst svo aftur allsherjarverkfall sem sem stóð í 36 stundir með þátttöku meira en 90% launamanna. Ekki er þó víst að allt sé upptalið því að hótað hafði verið verkfalli í desember færi stjórnin ekki að taka ýmisleg félagsleg málefni í Argentínu til alvarlegrar umræðu.

Herlög í Bólivíu í apríl

Bólivía hefur átt samstarf við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn síðan 1985. Í september 1998 veitti sjóðurinn lán með skilyrðum aðlögunaráætlunar (Enhanced Structural Adjustment Facility (ESAF)), sem meðal annars fólst í „áætlunum um einkavæðingu þeirra opinberu fyrirtækja sem eftir eru“, þ.á.m. vatnsveitna. Í febrúar 2000 voru síðan fleiri lánveitingar og niðurfellingar skulda með skilyrðum.

Á tímabilinu desember 1999 til janúar 2000 varð 200% verðhækkun á vatni í bænum Cochabamba, þriðja stærsta bæ Bólivíu, eftir að vatnsveitan þar hafði verið seld til einkafyrirtækisins Aguas del Tunari, en að því standa m.a. International Water Limited í London sem er í eigu Bechtel Enterprise Holdings, stórfyrirtækis í byggingaiðnaði til heimilis í San Francisco, mjög umsvifamikið í rekstri vatnveitna, ítalsku samsteypunnar Montedison, spænska fyrirtækisins Abengoa auk tveggja fyrirtækja í Bólivíu. Þessi bær hefur lengi verið miðstöð róttækra hreyfinga og í El Chapare-skóginum í sama héraði hefur um langt skeið ríkt nánast stríðsástand þar sem 40 þúsund fátækir bændur heyja baráttu, eins og frumbyggjarnir í Chiapas og víða um heim, fyrir menningu sinni og samfélagi sem þeir telja ógnað af stjórnvöldum og alþjóðlegum efnahagsstofnunum.

Í janúar stóð bandalag verkamanna, bænda, námsmanna og umhverfisverndarsinna, „La Coordinadora del Agua y la Vida“, fyrir mótmælaaðgerðum sem lömuðu athafnalíf bæjarins að mestu í fjóra daga. Ríkisstjórnin lofaði að stöðva verðhækkanirnar en í febrúar var ljóst að ríkisstjórnin gat ekki staðið við fyrirheit sín vegna skilyrða Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Þá urðu harðar mómælaaðgerðir sem var svarað með hörku en svo fór að ríkisstjórnin lofaði að frysta verðlagsþróunina fram í nóvember. Verðlagið hélst áfram jafnhátt og í byrjun apríl urðu aftur mótmælaaðgerðir og þá með þátttöku bænda úr nágrannahéruðum þar sem vatnsveitur höfðu einnig verið einkavæddar. Nú urðu mótmælin svo hörð að 8. apríl setti forsetinn, Hugo Banzer, herlög, andófsmönnum var mætt með skothríð svo að nokkrir féllu og foringjar andófsmanna voru handteknir. Nú urðu líka mótmæli í höfuðborginni, La Paz. Laust fyrir miðjan apríl voru þrír andófsmenn drepnir í Cochabamba og í kjölfar þess kröfðust nokkur alþjóðleg samtök þess að einkavæðingu vatnsveitnanna yrði hætt. Meðal þeirra var Alþjóðasamband starfsfólks í almannaþjónustu (PSI, Public Service International), en það hefur haldið uppi sérstakri herferð gegn einkavæðingu vatnsveitna. Á vefsíðu sambandsins www.world-psi.org er að finna miklar upplýsingar um nýfrjálshyggjuna, einkavæðingu og hnattvæðingu og baráttu verkalýðshreyfingarinnar.

Í apríl beindist athyglin að mótmælunum gegn fundarhöldum Alþjóðabankans og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í Washington en á sama tíma var hernaðarástand og mannfall í Bólivíu vegna stefnu og skilyrða þessara stofnana og enn féllu tveir andófsmenn til viðbótar í þeim mánuði. 29. maí voru miklar mótmælaaðgerðir í bænum Alto og næstu mánuði var enn óróasamt. Síðla í ágúst lögðu kennarar niður vinnu í Oruro og um svipað leyti fór spenna að aukast aftur í landinu.. Víða settu andófsmenn upp vegatálma á þjóðvegum og 20. september sendi ríkisstjórnin herinn á vettvang til að fjarlæga vegatálma sem andófsmenn höfðu sett upp. Alvarlegustu átökin urðu í Cochabamba-dalnum þar sem hersveitir réðust gegn óvopnuðu fólki. Þar voru tveir menn drepnir 24. september. Í Santa Cruz-héraðinu hertóku landbúnaðarverkamenn og aðrir verkamenn fimm olíuver í eigu Eron-Shell og Exxon. Kennarar fóru í allsherjarvekfall og læknar lögðu niður vinnu, fangar fóru í hungurverkfall, mótmælafundir voru haldnir í mörgum bæjum og háskólastúdentar efndu til götuaðgerða. Í bænum Sucre lokuðu vörubílstjórar götum og hertóku ásamt verkamönnum og námsmönnum ráðhús bæjarins til að mótmæla einkavæðingu stærstu verksmiðjunnar í bænum. Og þannig mætti áfram telja. Í septembermánuði, meðan fundarhöld Alþjóðabankans stóðu í Prag með tilheyrandi mótmælaaðgerðum, ríkti hernaðarástand í flestum héruðum Bólivíu.²

Brasilía maí - júní – bændur taka land

Í maí og júní stóð Hreyfing jarðnæðislausra landbúnaðarverkamanna, MST (Movimento dos Trabalhadores Rurais Sem Terra ) fyrir aðgerðum sem fólust meðal annars í að stjórnarskrifstofur og jarðeignir voru herteknar og olli þetta miklum titringi í landinu. Í apríl skilaði „dómstóll um erlendar skuldir“ niðurstöðum. Þessi dómstóll var settur upp að frumkvæði Júbíluem 2000 með stuðningi verkalýðsfélaga, kaþólsku kirkjunnar og MST. Niðurstaða dómstólsins var að stefna Alþjóðagjaldeyrissjóðins hefði haft skelfilegar afleiðingar og fært landið í skuldafjötra á kostnað barna, verkamanna, svartra og indjána auk umhverfisins. Í september stóð MST aftur fyrir því að opinberar byggingar voru herteknar og haldið í tvo daga. Um 15 þúsund manns tóku þátt í þessum aðgerðum.

Costa Rica

Costa Rica hefur löngum skipað nokkra sérstöðu í Rómönsku Ameríku því að þar hefur lýðræði staðið traustari fótum en víðast annars staðar í álfunni og velferðarkerfi verið fullkomnara. 1995 fékk landið hins vegar lán með skilyrðum. Í kjölfarið hafa fylgt einkavæðingar og eftir að þingið samþykkti lög um einkavæðingu símkerfisins hefur verið mikið um verkföll og mótmælaaðgerðir. 16. maí urðu miklar mótmælaaðgerðir þar sem einn maður féll og margir særðust. 23. mars var svo mótmælaganga í höfuðborginni og enn voru mótmæalaaðgerðir í apríl.³

Uppreisn í Ekvador í janúar 2000

Atburði ársins í Ekvador má að vissu leyti sjá í samhengi við Zapatista-uppreisnina í Mexíkó, og það á líka að nokkru við um Bólivíu. Í Ekvador hefur verið geigvænlegt kreppuástand með mikilli verðbólgu og kaupmáttarrýrnun og ástandið fór hríðversnandi á árinu 1999, en forsetinn, Jamil Mahuad, beitti nýfrjálshyggju við efnahagsstjórnina. Í desember 1999 kröfðust Samtök frumbyggjaþjóða í Ekvador, CONAIE (Confederacion de Nacionalidades Indigenas de Ecuador) og Samband félagslegra hreyfinga, CMS (Coordinadora de Movimientos Sociales), afsagnar forsetans og þess að „alþýðuþing“ leysti löggjafarþingið af hólmi. Ýmsir aðrir aðilar kröfðust einnig afsagnar forsetans, en sumir, svo sem atvinnurekendur, á gjörólíkum forsendum. Kringum áramótin varð pólitíska ástandið æ alvarlegra og forsetinn reyndi aðgerðir til að róa hægri öflin. Liður í því var að gera bandaríska dollarann ráðandi í gengismálum landsins. Um miðjan janúar hafði borgarastéttin að mestu náð sáttum og þá voru settar í gang kúgunaraðgerðir gagnvart andófsöflum alþýðunnar sem hertu baráttuna á móti. Upp úr miðjum mánuðinum komu um 20 þúsund indíánar ofan úr fjöllunum inn í höfuðborgina Quito og 21. janúar tóku hreyfingar alþýðunnar og frumbyggjanna völdin í landinu með fulltingi ungra herforingja og mynduðu stjórn með þeim. Hún hélt þó velli einungis fáeinar klukkustundir. Borgarastéttin hafði náð að sameinast, Bandaríkin hótuðu refsiaðgerðum og viðskiptabanni, og þótt tugþúsundir manna hafi sýnt sig á götunum vantaði meiri slagkraft frá íbúum borganna. Forsetinn vék þó fyrir varaforsetanum Gustavo Noboa, sem tilkynnti að vikið yrði að nokkru frá fyrri stefnu. Leiðtogar uppreisnarmanna fóru ýmist í felur eða voru handteknir og í mars kynnti stjórnin frjálshyggjuaðgerðir til að fullnægja kröfum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins.

Andófshreyfingin var sterkust úti í sveitunum og frumbyggjarnir voru kjarni hennar, en þeir hafa lengi barist með friðsamlegum aðferðum fyrir öðru vísi lýðræði, raunverulegu lýðræði. Í borgunum kom fólkið fyrst og fremst út á göturnar eftir að uppreisnarmenn náðu yfirtökunum en það var of seint og dugði ekki til að þeir héldu þeim. En hreyfingin var ekki sigruð, þvert á móti lifnaði hún mjög, styrktist og hópar náðu saman. Í maí fóru kennarar í fimm vikna verkfall og í júní náðaði forsetinn þá sem höfðu verið hnepptir í fangelsi vegna janúaruppreisnarinnar. En 15. júní varð allsherjarverkfall í landinu sem verkalýðshreyfingin skipulagði með stuðningi hópa úr kirkjunni. Meðal verkfallsmanna voru 30 þúsund læknar sem fóru í 72 stunda setuverkfall. Í höfuðborginni Quito var mótmælendum mætt með óeirðalögreglu sem beitti táragasi. 7. ágúst var innleiðing dollarans tekin upp í þinginu og var ástandið þar slíkt að til handalögmála kom. 10. ágúst reyndi Noboa forseti að fá herinn til að leysa upp þingið en herinn neitaði. Í ágúst var lagður fram listi með milljón undirskriftum (í Ekvador eru 11,5 milljón íbúar) þar sem krafist var þjóðaratkvæðagreiðslu um einkavæðingarnar, en því var hafnað. Í framhaldi af því urðu enn mótmælaaðgerðir og nú reyndar líka gegn yfirtöku Bandaríkjamanna á herstöðinni í Manta. 29. ágúst hvöttu Samtök frumbyggjaþjóða, CONAIE, til uppreisnar. 9. september var Bandaríkjadollar formlega tekinn upp sem mynt landsins. 12. september settu andófmenn upp vegatálma víða um land og 4. október voru mótmælaaðgerðiur í Quito.

Filippseyjar

Í apríl voru mótmælaaðgerðir í Manila gegn afskiptum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Alþjóðabankans af efnahagsstefnu landins. Að aðgerðunum stóðu baráttusamtök gegn hnattvæðingu, People's Campaign Against Imperialist Globalization (PCAIG) og Nýja föðurlandsbandalagið, Bagong Alyansang Makabayan (BAYAN).

Hondúras

Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn veitti Hondúras lán í júní með skilyrðum sem fólust einkum í einkavæðingu símaþjónustu og rafveitna en einnig breytingum á almannatryggingakerfinu. Í maí til júli var mikið um verkföll í landinu til að mótmæla niðurskurði í almannaþjónustu og í ágúst var allsherjarverkfall í sólarhring.

Indland janúar - apríl

Milljónir manna voru í verkfalli á Indlandi í janúar og beindist verkfallið fyrst og fremst gegn frjálshyggju í efnahagsmálum, einkavæðingu og sífellt meiri áhrifum Heimsviðskiptastofnunarinnar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á efnahagslíf landsins. Í mars var haldin þriðja ráðstefna Landssambands alþýðuhreyfinga (NAPM, National Alliance of People's Movements) á Indlandi og voru þar 350 fulltrúar frá 70 samtökum. Ráðstefnan sendi frá sér ályktun til stuðnings fyrirhuguðum mótmælum gegn fundi Alþjóðabankans í Washington 16. apríl og 11. apríl stóð sambandið fyrir mótmælaaðgerðum gegn stefnu Alþjóðabankans og annarra alþjóðlegra efnahagsstofnana. Og 11. maí lögðu svo 20 milljónir manna á Indlandi niður vinnu til að mótmæla stefnu ríkisstjórnarinnar í átt til aukins frjálsræðis í fjármálum og afsali efnahagslegs fullveldis í hendur Heimsviðskiptastofnunarinnar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, eins og AFP-fréttastofan hafði eftir verkalýðsforingjum. Það var Samband fjöldahreyfinga (NPMO - National Platform of Mass Organisations) sem stóð fyrir þessu verkfalli, en að því eiga aðild verkalýðsfélög, þar á meðal sum af mikilvægustu verkalýðssamböndum landsins, pólitískir flokkar og fleiri samtök. Verkfallið truflaði atvinnulífið um allt land og stöðvaði það nær alveg í nokkrum fylkjum landsins. Samtök starfsmanna í bönkum og tryggingum tóku þátt í verkfallinu og lömuðu fjármálastarfsemi nær algerlega í landinu.

13. nóvember lentu yfir þúsund mótmælendur úr umhverfisverndarhreyfingum í átökum við lögregluna í Nýju Dehli þegar þeir kröfðiust þess að fá að hitta bankastjóra Alþjóðabankans, James Wolfensohn, sem þá var staddur í bænum.

Kenýa

Í apríl var friðsamlegum mótmælaaðgerðum í Nairobi mætt með ofbeldi og 63 handteknir, þar á meðal 13 nunnur og tveir prestar. Þessi mótmælaganga var skipulögð af KENDREN (Kenyan Debt Relief Network), bandalagi kristinna hópa, mannréttindasamtaka og Green Belt Movement.

Kína

Þótt Kína standi formlega utan við hið kapítalíska heimskerfi er þróunin þar að mörgu leyti í samræmi við þróun þess. Í Kína hafa mótmælaaðgerðir orðið æ tíðari. AFP fréttastofan sagði frá því í júní 2000 að árið 1999 hafi 100 þúsund mótmælaaðgerðir verið tilkynntar til stjórnvalda, um 270 á dag, og þó má telja víst að úti í sveitum hafi margar mótmælaaðgerðir orðið án þess að þær væru tilkynntar. Hér var um 70% aukning frá árinu undan. Þessar aðgerðir eru yfirleitt ekki skipulagðar af neinum samtökum, engir foringjar fara fyrir mótmælendum og því þykja handtökur ekki hafa mikla þýðingu. Auk þess hafa margir lögreglumenn samúð með mótmælendunum. Þessir mótmælendur eru mikið til fólk sem komið er á eftirlaunaaldur en fær ekki eftirlaun og verkamenn sem hafa misst lífviðurværi sitt þegar verksmiðjur hafa verið lagðar niður. Haft er eftir Frank Lu, framkvæmdarstjóra Upplýsingamiðstöðvar fyrir mannréttindi og lýðræði í Hong Kong, að allt bendi til að ástandið muni snarversna með inngöngi Kína í Heimsviðskiptastofnunina. Meðal meiri háttar mótmælaaðgerða má nefna að í febrúar slógust 20 þúsund námuverkamenn í þrjá daga við lögregluna í Liaoning-héraði, en þeir voru að mótmæla lokun gjaldþrota námu og í maí tóku 5000 stálverkamenn sig til í bænum Liaoyang í þessu sama héraði og lokuðu þjóðvegi þar til að lýsa vanþóknun sinni á því að þeir höfðu ekki fengið greitt kaup í meira en ár.

Kólumbía

Það sem er að gerast í Kólumbíu er auðvitað kapítuli út af fyrir sig. En í september 1999 veitti Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn ríkisstjórninni lán til þriggja ára til stuðnings „umbótastefnu“ (structural reform) hennar sem meðal annars felst í að „minnka umsvif opinbera geirans, aðallega með einkavæðingu, og draga úr opinberum útgjöldum.“ Vert er að geta þess að heimsþing Alþjóðasambands frjálsra verkalýðsfélaga síðastliðið vor samþykkti ályktun þar sem ofsóknir stjórnvalda í Kólombíu á hendur verkalýðshreyfingunni voru fordæmdar, en ekkert annað einstakt land fékk á sig slíka ályktun. Ástandið í landinu verður auðvitað ekki slitið úr samhengi við þau skilyrði sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og Bandaríkin hafa sett stjórnvöldum þótt dæmið sé auðvitað miklu flóknara en það. En sem dæmi um beinar aðgerðir gegn skilyrðum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins má nefna að 3. ágúst lögðu 15 þúsund verkamenn niður vinnu til að mótmæla þeim.

Malaví

15. maí var mótmælaganga verkalýðsfélaga og mannréttindasamtaka gegn skilyrðum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins stöðvuð og beitt táragasi og ofbeldi gegn andófsmönnum.

Nígería

Í desember 1999 til janúar 2000 voru mótmælaaðgerðir gegn skilyrðum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og meðal annars skipulagði helsta verkalýðssamband landsins, Nigeria Labour Congress (NLC), 5 þúsund manna göngu til að mótmæla einkavæðingaráformum í olíuiðnaðinum en var mætt með vopnuðum lögreglusveitum. Í júní fóru olíuverkamenn í verkfall og fengu starfsfólk í almannaþjónustu og flutningaverkamenn í lið með sér. Vegatálmar voru settir á þjóðvegi og flugvöllurinn í Lagos lokaðist. Fréttir bárust af óeirðum víða um land, nokkrir létu lífið og tvær lögreglustöðvar voru brenndar.

Paraguay

Í júní voru miklar mótmælaaðgerðir í Paraguay og meðal annars tveggja sólahringa allsherjaverkfall til að mótmæla einkavæðingu símafyrirtækja, járnbrauta og vatnsveitna. Stjórnvöld sögðu útilokað að semja um stefnu sína því að ríkisstjórnin yrði að ganga að skilyrðum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til að fá lán hjá Alþjóðbankanum. Þess má geta að í fyrra fengu stjórnvöld í Paraguay ávítur fyrir óhlýðni við þessar stofnanir.

Suður-Afríka febrúar - maí

1. febrúar hóf stærsta verkalýðssamband Suður-Afríku, COSATU, langtímaaðgerðir gegn vaxandi atvinnuleysi og breytingum á vinnulöggjöfinni. COSATU hefur síðan apartheid-stefnan var kveðin niður haft samvinnu við stjórnvöld um umbætur á vinnulöggjöfinni en nú er stjórnin smám saman að láta undan þrýstingi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. 13. apríl tóku 100 þúsund manns þátt í mótmælagöngu í Jóhannesarborg, 16. apríl voru mótmælaaðsgerðir vegna fundar starfsmanna Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og embættismanna stjórnarinnar og 19. apríl tóku 50 þúsund manns þátt í göngu í Durban svo dæmi séu tekin af fjölmörgum aðgerðum víða um landið. 10. maí lauk þessari aðgerðaröð með allsherjarverkfalli. COSATU gagnrýnir einkafyrirtækin fyrir að setja fjármagn sitt í brask í stað atvinnuskapandi fjárfestinga og telur jafnframt að viðskiptafrelsi vegna alþjóðlegra samninga og einkavæðing hafi ýtt undir atvinnuleysið, og gagnrýnir reyndar ríkisstjórnina fyrir að hafa gengið lengra í þessa átt en af henni hafi verið krafist. Vert er að geta þess að fjármálaráðherra Suður-Afríku, Trevor Manuel, sem var fundarstjóri á fundi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Alþjóðabankans í Prag í september 2000, gagnrýndi þessar stofnanir opinberlega í ágúst og sagði að þróunarlöndin þyrftu að skapa sér valkost við þær.

Suður-Kórea apríl - maí

Í apríl og maí urðu mótmælaaðgerðir og verkföll í Suður-Kóreu. Fyrir þeim stóðu stóðu verkamenn í fjórum helstu bílaverksmiðjum Suður-Kóreu og nutu forystu eins helsta verkalýðssambands landsins (á ensku Korean Confederation of Trade Unions - KCTU). Með þessum aðgerðum var verið að mótmæla áformum um sölu Daewoo-bílaverksmiðjanna úr landi, en þau áform mátti rekja til kreppunnar 1997 og lánveitinga Alþjóðagjaldeyrissjóðsins í kjölfar hennar. Verkalýðsfélögin kröfðust þess að hætt yrði við söluna og verksmiðjurnar yrðu þjóðnýttar í staðinn. Fjöldi annarra verkalýðsfélaga og samtaka studdi mótmæli verkamannanna og í mars voru mynduð samstöðusamtök með þátttöku samtaka bænda, menntamanna o.fl. Í þessum aðgerðum setti KCTU fram sem meginkröfur: 5 daga (40 klst.) vinnuviku, að hætt yrði við aðlögunaráætlanir (stuctural adjustment programs) Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og áætlanir Heimsviðskiptastofnunarinnar um viðskiptafrelsi og að samningar á félagslegum grundvelli yrðu teknir upp aftur, laun yrðu hækkuð, útgjöld til félagslegra trygginga yrðu hækkuð og skattakerfinu breytt til að draga úr álögum á verkamenn. Samband verkafólks í efna- og textíliðnaði stóð einnig á sama tíma í baráttu fyrir raunverulegum félagslegum samningsrétti. Undir lok maí sameinuðust verkamenn og stúdentar í mótmælaaðgerðum gegn sölu bílaverksmiðjanna og jafnframt gegn bandarískum herstöðvum í Suður-Kóreu. 31. maí sameinuðust svo fleiri verkalýðssambönd í allsherjarverkfalli. Í kjölfarið var gefin út handtökuskipun á nokkra verkalýðsleiðtoga og urðu þeir að fara huldu höfði. Atlagan að verkafólki í Suður-Kóreu og barátta verkalýðshreyfingarinnar þar á undanförnum árum er kapítuli út af fyrir sig en þó samofinn hinni alþjóðlegu efnahagsþróun.⁴

Zambía

Í febrúar sl. gagnrýndi Frederick Chiluba, forseti Zambíu, Alþjóðagjaldeyrissjóðinn harðlega fyrir stefnu hans. 26. apríl áttu embættismenn stjórnarinnar fund með fulltrúum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og þá voru mótmælaaðgerðir í höfuðborginni, Lusaka. Það voru samtökin Women for Change (WfC) sem skipulögðu aðgerðirnar.

Alþjóðlegar og innlendar aðgerðir gegn alþjóðlegum stofnunum og ríkjabandalögum og pólitískri og efnahagslegri stefnu heimsvaldaríkjanna árið 2000

Aðgerðir gegn hinum alþjóðlegu fjármála- og viðskiptastofnunum eru ekki nýjar, en hins vegar er það sem kalla má hnattvæðingu andstöðunnar ný af nálinni, tengsl gagnrýninna samtaka og andófshreyfinga milli landa og jafnvel um allan heim og mótmælaaðgerðir í þróuðu löndunum þar sem litið er til áhrifa þessara stofnana og alþjóðlegrar þróunar kapítalismans bæði heima fyrir og alþjóðlega.

Nú er slíkt líf komið í þessa alþjóðlegu andófshreyfingu að maður má hafa sig allan við til fylgjast með. Eflaust hafa verið fjölmargar mótmælaaðgerðir gegn kapítalistunum og ýmsum gerðum þeirra víða um heim undanfarin án þess að mótmælendur vissu hver af öðrum og ekki auðhlaupið að því að fá yfirlit yfir þær - þess er sennilega helst að leita í skjalasöfnum CIA. Í því sambandi er vert að geta skýrslu kanadísku leyniþjónustunnar, Canadian Security Intelligence Service, skýrsla nr. 8 árið 2000, dagsett 22. ágúst, og heitir Anti-Globalization - A Spreading Phenomen (http://www.csis-scrs.gc.ca/eng/miscdocs/200008e.html). Skýrslan mun vera unnin til að undirbúa viðbrögð við hugsanlegu andófi gegn ráðstefnu um Free Trade Agreement of the Americas (FTAA) í Quebec í apríl 2001.

En nú eru þessir andófsmenn orðnir meira og minna tengdir gegnum Internetið og með því að þekkja 10-20 vefsíður er hægt að fylgjast með því helsta sem er á seyði, hafi maður tíma og aðstöðu til að vafra þar um. Ennfremur eru nokkrir póstlistar í gangi sem veita upplýsingar um hvað er í bígerð, en það er eins með þá, maður þarf að hafa aðstöðu og tíma til að vinsa úr jafnvel tugum tölvuskeyta sem berast daglega gegnum þessa lista.

Davos 29. janúar

29. janúar 2000, tveim mánuðum eftir Seattle-fundinn, hittust helstu kapítalistarnir og pólitískir fulltrúar þeirra í Davos í Sviss í þrítugasta sinn á sínum fasta fundi sem kallast World Economic Forum, WEF⁵. Gríðarlegt lögreglulið var mætt í þennan litla skíðabæ, en samt tókst um 1300 mótmælendum, mestmegnis frá nokkrum Evrópulöndum, að gera nokkurn usla þótt þeir hefðu svo sem ekki óeirðir í huga.

Lissabon í mars - ESB

Portúgalska verkalýðssambandið CGPT hafði frumkvæði að 50 þúsund manna mótmælafundi í Lissabon þegar Evrópusambandið hélt leiðtogafund þar dagana 23-24. mars.

A16 – Washington 16. apríl

Það var hins vegar Washington-fundur Alþjóðabankans 16. apríl sem þessi nýja laustengda alþjóðahreyfing horfði fram til. Sett var á flot vefsíðan www.A16.org sem meginmiðstöð fyrir undirbúninginn en einnig voru fjölmörg samtök með sínar vefsíður virkar. Með þessari tækni verða landamærin lítil hindrun. Undir kjörorðið „Samfylking fyrir hnattrænu réttlæti“ (Mobilization for Global Justice) með undirtitilinn „Af-sjóðum sjóðinn, brjótum bankann og afskrifum skuldirnar“ (De-fund the Fund! Break the Bank! Dump the Dept!), en það síðastnefnda vísar til kröfunnar um að skuldafjötrum verði aflétt af þróunarlöndum, undir þetta kjörorð skráðu sig nær 700 samtök, grænir og sósíalískir flokkar, umhverfisverndarsamstök, stúdentasamtök, mannréttindasamtök, rithöfundasamtök og samtök róttækra listamanna, þjóðfrelsissamtök og samtök frumbyggja, samtök samkynhneigðra, trúarlegir mannréttindahópar, friðarsamtök, verkalýðsfélög, kvenfrelsissamtök svo eitthvað sé nefnt, flest í Bandaríkjunum og Kanda en einnig frá mörgum örðum löndum svo sem Ástralíu, Nýja Sjálandi, Spáni, Danmörku, Grikklandi, Kenya, Ísrael, Chile, Filippseyjum, Suður Afríku, Ítalíu, Indlandi, Nepal, Slóveníu, Haiti, Júgóslavíu, Bretlandi, Austurríki, Írlandi, Japan, Brasilíu, El Salvador og Nigeríu,

Það voru töluvert færri mótmælendur í Washington en Seattle, en sunnudaginn 16. apríl er talið að 20-30 þúsund manns hafi tekið þátt í mótmælunum sem héldu áfram á mánudeginum. Hugmyndin var að hindra fundinn eins og gert var í Seattle en það mistókst af því að lögreglan var viðbúin og hafði umkringt fundarstaðinn. Helstu skipuleggjendur mótmælanna höfðu friðsamleg mótmæli með borgarlegri óhlýðni í huga en þó kom til átaka og alls voru um 1300 manns handteknir.

1. maí 2000

Upp úr öllu þessu hefur líka sprottið hreyfing sem kennir sig við 1. maí undir kjörorðinu „Heimsdagur aðgerða, andófs og karnivals gegn kapítalismanum“ (Global Day of Action, Resistance & Carnival Against Capitalism). Þessi hreyfing hefur einnig orðið alþjóðleg gegnum internetið með vefsíðuna www.mayday2k.org sem miðstöð, hún er tengd People's Global Action og Direct Action Network og í samhengi við aðgerðirnar í Seattle og Washington en annars voru ýmsir hópar óháðra róttæklinga og anarkista einna duglegastir við undirbúninginn. Undir þessum merkjum voru undirbúnar aðgerðir í a.m.k. 60 borgum víða um heim, en sterkust virðist þessi hreyfing vera í Bandaríkjunum, Kanada, Nýja Sjálandi og Bretlandi og víðar í Evrópu en einnig er hafa verið undirbúningshópar starfandi í fáeinum löndum í öðrum heimsálfum.

Aðgerðirnar í þessum borgum voru mismiklar, allt frá fáeinum ungum anarkistum upp í meiriháttar aðgerðir og jafnvel átök eins og í London og Berlín. 1. maí er auðvitað alþjóðlegur baráttudagur verkalýðsins og einhvers konar aðgerðir eru í allt frá smábyggðarlögum upp í stórborgir um allan heim og samanborið við það eru 60 borgir ekki margar. En það sem var merkilegt við þessar aðgerðir var að þær voru að frumkvæði grasrótarhreyfingar sem var samtengd um allan heim án þess að vera skipulögð og miðstýrð. Sums staðar var um að ræða fáeina áhugasama einstaklinga, annars staðar lá frumkvæðið hjá tiltölulega grónum hreyfingum eins og Reclaim the Streets í London og víðar. Í öðru lagi tengdust þessar aðgerðir og sú lauslega hreyfing sem að þeim stóð röð öðrum aðgerðum sem hafa beinst gegn skipulögðum stofnunum og samtökum borgarastéttarinnar og auðvaldsins og þeirri hugmyndafræði sem liggur að baki grimmdarlegu arðráni þar sem lífskjör alþýðu, húmanísk gildi og vistkerfi jarðar eiga í vök að verjast. Í þriðja lagi er það merkilegt við þessar aðgerðir að þær byggjast á hefð hins alþjóðlega baráttudags verkalýðsins en eru óháðar verkalýðshreyfingunni og ná út yfir hefðbundin baráttumál verkalýðsfélaganna, auk þeirra snerust þær um mannleg gildi, mannréttindi, umhverfisvernd, kvenfrelsi, réttindi minnihlutahópa o.s.frv. og settu þannig baráttumál verkalýðshreyfingarinnar í víðara samhengi en oft er almennilega sýnilegt hjá hinni skipulögðu verkalýðshreyfingu. Hins vegar var til þess tekið í London, þar sem aðgerðirnar voru hvað öflugastar, hversu lítið samband var milli hinni „almennu“ andófshreyfingar og verklaýðshreyfingarinnar, einkum þegar litið er til þess að í Seattle náðust tengsl milli þessara hreyfinga.

Maí: Mótmæli gegn ADB í Tælandi

12. febrúar voru mótmælaaðgerðir í Bangkok í Tælandi vegna UNCTAD-fundar (United Nations Conference on Trade and Development - ráðstefna Sameinuðu þjóðanna um viðskipti og þróun). Dagana 6. til 8. maí voru svo aftur enn meiri og harðari mótmælaaðgerðir í Tælandi og þá í borginni Chiang Mai vegna ársfundar Þróunarbanka Asíu (Asian Development Bank - ADB) og drógu þau mótmæli að sögn kanadísku leyniþjónustunnar mjög dám af mótmælunum Seattle og Washington. Meðal þúsunda mótmælenda var fólk sem hafði misst land sitt vegna framkvæmda sem bankinn hefur staðið að. Dagana 3. til 5. maí var einnig haldin ráðstefna, People's Forum 2000, með 1200 þátttakendum frá mörgum löndum einkum í Asíu.

Maí: verkfall í Noregi

Sumum kann ef til vill að þykja einkennilegt að taka með í þessa króníku verkfallið í Noregi 3. til 9. maí 2000. Því er það þó gert að færa má rök fyrir að hið andkapítalíska andóf sem hér hefur verið gert að umræðu hafi sett nokkurn svip á þetta verkfall - og væri eflaust hægt að finna fleiri dæmi um slíkt.

Í apríl 2000 var undirritaður kjarasamningur sem mikill hluti verkalýðshreyfingarinnar í Noregi stóð að. Hér var um nokkrar launahækkanir að ræða sem mörgum þótti þó helsti litlar. Í sumum aðildarfélögum Alþýðusambandsins (Landorganisasjonen - LO) var mikil andstaða gegn samningnum og fyrir atkvæðagreiðsluna myndaðist sterk „nei-hreyfing“. Svo fór að ríflega 64% greiddu atkvæði gegn samningnum en 65% þeirra 225 þúsund verkamanna sem samningurinn tók til greiddu atkvæði. Verkfall hófst svo 3. maí.

Bent hefur verið á að verfallið hafi átt sér alllangan aðdraganda⁶. Tekjumunur hefur aukist gríðarlega í Noregi á síðustu fimmtán árum og eigendur og stjórnendur stórfyrtækjanna hafa skammtað sér ríflega. Sú óánægja sem kom fram í úrslitum atkvæðagreiðslunnar snerist ekki bara um þennan samning heldur að vissu marki um vaxandi misrétti í norsku samfélagi á undanförnum árum og hafði áður birst í verkföllum árið 1998.

Borið saman við síðustu stórátök á norskum vinnumarkaði, árið 1986, var miklu meiri almenn virkni í verfallinu vorið 2000 og, eins og einn verkalýðsleiðtogi orðaði það: „Árið 1986 var fólk uppteknara af krónum og aurum og það er auðvitað líka upptekið af því núna, en nú er líka eitthvað meira.“ Undir þetta tók stærsta dagblað Noregs, Aftenposten, 10. maí að verkfallinu loknu. Blaðið sagði verkfallið hafa snúist um fleira en krónur og aura, það hafi verið sex daga löng mótmælaaðgerð gegn því sem margir kölluðu „Forskjells-Norge“ (Misréttis-Noreg) og vaxandi minnihluti kallaði kapítalisma.⁷ Þetta kom meðal annars í ljós í mótmælagöngum og fundum meðan á verkfallinu stóð, svo sem mótmælafundi sem félag bókagerðamanna í Osló, Oslo grafiske fagforening, stóð fyrir við Seðlabankann (Oslo bank) og kauphöllina í Oslo. 700 verkamenn gengu gegnum bæinn og hrópuðu slagorð á borð við „Norges Bank og NHO (vinnuveitendasambandið) - til helvete med begge to“.

Júní: OAS í Windsor, Kanada

4.-6. júní héldu Samtök Ameríkuríkja (Organization of American States, OAS) aðalfund sinn í Windsor, Ontario, í Kanada. Í tilefni af honum voru undirbúnar aðgerðir og mynduð samtök í því skyni, The OAS Shutdown Coalition, og höfðu þau samstarf við People's Global Action. Í lok maí höfðu 78 samtök stór og smá um alla Ameríku skráð sig sem aðilar að aðgerðunum. Hér var um að ræða samtök af ólíkum toga, mannréttindasamtök, umhverfisverndarsamtök, samtök gegn fátækt, friðarsamtök, sósíalísk samtök og flokkar og aðrir félagslega sinnaðir flokkar, kristileg samtök, kvennasamtök, verkalýðssamtök einkum í Rómönsku Ameríku og samtök frumbyggja og etnískra minnihlutahópa. Mótmælunum var beint gegn OAS, The Free Trade Area of the Americas (FTAA) og kapítalískri hnattvæðingu. FTAA er útvíkkun fyrri fríverslunarsamninga eins og NAFTA og er ætlað að ná til allrar Ameríku. Í sambandi við þessar aðgerðir var sett upp vefsíðan www.shutdownOAS.org.

Andófshreyfingin í Kanada

Í Kanda hefur hreyfing gegn nýfrjálshyggjunni og kapítalismanum farið vaxandi. Það má nefna róttæka baráttu kanadíska póstmannasambandsins, Canadian Union of Postal Workers, sem hefur átt aðild að People's Global Action. Í apríl urðu mikil mótmæli gegn einkavæðingu heilbrigðisþjónustu í Alberta-fylki. 14. apríl var 4000 manna mótmælafundur í Calgary og daginn eftir komu 8-9000 manns á mótmælafund í Edmonton. 15. júní voru svo miklar mótmælaaðgerðir í Toronto, en frumkvæði að þeim höfðu samtök gegn fátækt, Ontario Coalition Against Poverty (OCAP). Þessi samtök hafa áður staðið fyrir aðgerðum gegn vaxandi fátækt. Að minnsta kosti tvö verkalýðssambönd komu að þessum aðgerðum, póstmannasambandið og samband verkamanna í bílaiðnaðinum, Canadian Auto Workers .

Þessar aðgerðir komu í kjölfar mótmælaaðgerða í Calgary sem voru þó af öðru tilefni. 11.-15. júní var haldið „16. heimsolíuþingið“, World Petroleum Congress (WPC), í Calgary í Kanada og þar voru um 3000 fulltrúar frá 80 löndum, en þar af eru 53 lönd beinir aðilar að þessu þingi sem er þriðja hvert ár. Í tilefni af því hefur var mynduð hreyfing, End of Oil Action Coalition, sem stóð fyrir fundarhöldum, ráðstefnu og mótmælaaðgerðum dagana 8. til 15. júní (sjá www.tao.ca/~no_oil/home.html).

Júní í Evrópu

Ýmis konar samtök og andófshreyfingar hafa orðið til í Evrópu á undanförnum misserum. Vorið 2000 var tekið til umræðu víða um Evrópu ávarp og hugmynd um samtök félagslegra hreyfinga og átti franski félagsfræðingurinn Pierre Bourdieu og félagar hans sem tengjast blaðinu Le Monde Diplomatique frumkvæði að því.⁸ Í Frakklandi höfðu verkföllin í nóvember og desember 1995 mikil áhrif og ýttu undir vöxt andófshreyfinganna.

Það má segja að nóg hafi verið að gera hjá andófsmönnum í Evrópu í júní.

Dagana 9.-11. júní var þing Evrópusamtaka atvinnurekenda (UNICE, The Union of Industrial and Employers Confederations of Europe) haldið í Brussel og höfðu samtökin ATTAC⁹ og Evrópuganga gegn atvinnuleysi frumkvæðið að fundarhöldum, ráðstefnu og mótmælaaðgerðum dagana 6. til 10. júní ásamt fleiri samtökum, einkum í Belgíu og Frakklandi, þ.á.m. hinum herskáu frönsku bændasamtökum La Confédération paysanne.

Dagana 12.-15. júní var ráðstefna OECD (Organization for Economic Cooperation and Development) í Bologna og í tilefni af því sameinuðust allmörg samtök um mótmælaaðgerðir, þar á meðal Ya Basta,¹⁰ Rifondazione Comunista, græningjar o. fl.

19. júní stóð Evrópusamband verkalýðsfélaga (ETUC, European Trade Union Confederation) fyrir aðgerðum í Oporto vegna ráðstefnu Evrópusambandsins, sem var haldin í Santa Maria da Feira skammt frá Oporto 20. og 21. júní og tóku tugir þúsunda þátt í henni.

Dagana 22. til 24. júní var ráðstefna Sameinuðu þjóðanna í Genf. Þessi ráðstefna snerist um félagsleg málefni og var haldin í framhaldi af ráðstefnunni í Kaupmannahöfn fyrir fimm árum. Í tilefni ráðstefnunnar komu um 600 fulltrúar frá rúmlega 200 samtökum í 65 löndum saman á rástefnu í Genf undir kjörorðinu „Önnur veröld er möguleg“ (Another World is possible). Þessi ráðstefna var að nokkru leyti undirbúningur undir World Social Forum sem í Brasilíu í janúar 2001. Sunnudaginn 25. júní gengu síðan 10 þúsund manns um götur Genf, meðal annars með viðkomu við höfuðstöðvar Heimsviðskiptastofnunarinnar (WTO).

Júlí: G-8 í Okinawa

Dagana 21.-23. júlí hittust leiðtogar G-8 ríkjanna í Okinawa í Japan. Árið 1999 hittust þeir í Köln og 1998 í Birmingham og voru miklar mótmælaaðgerðir í bæði skiptin. Í Birmingham mættu 70 þúsund manns og mynduðu keðju kringum ráðstefnustaðinn. Sami háttur var hafður á í Köln og Okinawa. Í Köln mættu um 35 þúsund manns en nokkru færri í Okinawa eða um 27 þúsund. Mótmælin beindust einkum að skuldum þróunarríkjanna og hversu seint gengur að aflétta þeim þrátt fyrir loforð þar um á fundinum í Köln þegar leiðtogarnir þóttust ætla að koma til móts við háværar kröfur þar um og kynntu áætlun um að afskrifa 100 milljónir dala. Í raun hafa aðgerðir þar að lútandi verið að mestu til málamynda og um mitt ár 2000 var ekki útlit fyrir að meira en 15 milljarðar yrðu afskifaðir fyrir árslok enda hafa afskriftirnar verið bundnar ýmsum skilyrðum sem gera ákaflega lítið úr þeim. Það var hreyfingin Júbíleum 2000 sem bar hitann og þungann af aðgerðunum í og þar voru afhendar undirskriftir 30 milljóna manna undir áskorun Júbíleum 2000 um afskriftir skuldanna.

Auk aðgerðanna í Okinawa voru aðgerðir víða um heim og skal hér fátt eitt týnt til. Skömmu fyrir fundinn tóku þúsundir manna þátt í mótmælaaðgerðum í Tókíó. Víða á Bretlandi voru litríkar mótmælaaðgerðir með ýmsum táknrænum uppákomum og margir fóru til Birmingham enda voru aðgerðirnar þar tveim árum fyrr mönnum í fersku minni. Í Þýskalandi og Frakklandi, Írlandi, Noregi og víðar í Evrópu voru mótmælaaðgerðir sem og í fjölmörgum borgum í Bandaríkjunum. Á Filippseyjum var ráðstefna baráttumanna fyrir skuldaaflausn og í kjölfar hennar mótmælaaðgerðir við japanska sendiráðið í Manila. Í Lima í Perú var mikil mótmælaganga, fern bændasamtök á Haiti stóðu fyrir aðgerðum þar, í Hondúras var mikil mótmælaganga og í Ekvador voru mótmælaaðgerðir. Í Afríku hafði verið ákveðið á fundi í Kamerún í janúar að gera 15. júlí að afríkönskum aðgerðadegi gegn skuldum og þann dag voru aðgerðir í Nígeríu, Úganda, Ghana, Kenía, Malaví, Malí, Suður-Afríku and Zambíu. Voru þessar aðgerðir ætlaðar sem skilaboð til leiðtoga G-7 ríkjanna (en öllum þessum aðgerðum var fyrst og fremst beint að þeim þar sem áttunda ríkið, Rússland, er með í hópnum af pólitískum ástæðum frekar en efnahagslegum og ekki talið ábyrgt fyrir skuldaklafa þróunarríkjanna).

Auk mótmælanna í Okinawa gegn skuldabyrði þróunarlandanna voru mótmæli gegn herstöðvum Bandaríkjanna og hernaðarstefnunni í Norðaustur-Asíu. Hér var litið til samhengisins þarna á milli, hvortveggja er hliðar á hnattvæðingu auðvaldsins og þróuðu auðvaldsríkin þurfa að treysta á hernaðarstyrk sinn til að tryggja efnahagslega stöðu sína, en þessi tenging hefur annars ekki verið fyrirferðarmikil í hnattvæðingarmótmælunum.

Aðgerðir gegn valdaflokkunum í Bandaríkjunum

Í Bandaríkjunum urðu mótmælaaðgerðir vegna flokksþinga valdaflokkanna tveggja, Repúblikanaflokksins og Demókrataflokksins. Þing repúblikana var í Fíladelfíu um mánaðamótin júlí og ágúst. Philadelphia Direct Action Group (P-DAG) sá um undirbúning aðgerðanna og þar var litið á þessar aðgerðir í samhengi við Seattle-mótmælin. P-DAG er aðili að Continental Direct Action Network (C-DAN), (www.directactionnetwork.org) og setti upp vefsíðuna www.thepartysover.org og þar sem skorin er upp herör gegn tvíflokkakerfinu í Bandaríkjunum. Annars voru mjög áberandi kröfur gegn dauðarefsingum og til stuðnings hinum saklaua dauðadæmda pólitíska fanga Mumia Abu-Jamal. Nokkur þúsund manns tóku þátt í mótmælagöngu gegnum miðborgina 1. ágúst. Nokkuð óeirðasamt varð. 480 manns voru handteknir og yfir 300 voru enn í fangelsi viku seinna og jafnvel enn lengur. Eftirmál urðu af þessu þar sem allmargir kærðu lögregluna fyrir harðræði.

Um miðjan ágúst héldu demókratar svo sitt þing í Los Angeles. Andófsmenn héldu þar ýmsa fundi og samkomur dag eftir dag, þúsundir manna tóku þátt í mótmælagöngu gegnum miðborgina, og rokkkonsertar voru, en meðal þeirra sem þar komu fram var hljómsveitin Rage Against the Machine. Eins og í Fíladelfíu bar mikið á kröfum gegn dauðarefsingum og til stuðnings Mumia Abu-Jamal. Þar voru allmargir handteknir líka og viku seinna var 50 manns enn haldið inni.

S11 – Melbourne 11. september

Dagana 11. til 13. september var aukafundur - Asíu/Eyjaálfu-fundur - World Economic Forum (WEF) haldinn í Melbourne í Ástralíu. Samtök voru mynduð til að undirbúa mótmælaaðgerðir og settu þau upp vefsíðuna www.S11.org. Strax fyrsta daginn komu um 10 þúsund mótmælendur saman við ráðstefnuhúsið, umkringdu það arm í arm og tókst að hindra inngöngu um 200 af nærri 900 þáttakendum ráðstefnunnar. Daginn eftir kom um 5000 manna liðsauki frá verkalýðshreyfingunni og 13. september lauk mótmælunum með um 5000 manna göngu gegnum miðborg Melbourne. Í kjölfarið fór hópur mótmælenda til Sidney til að sýna frumbyggjum stuðning í andófsaðgerðum þeirra í tilefni af Ólympíuleikunum. Þótt sumir hafi e.t.v. ráðið það af opnunarhátíð Ólympíuleikanna að nú sé frumbyggjar Ástralíu í góðum málum samsinntu ekki allir úr þeirra hópi því og sáu ástæðu til að notfæra sér Ólympíuleikana til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri.

S26 – Prag 26. september

Dagana 25. til 28. september var árleg ráðstefna Alþjóðabankans og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins haldin í Prag í Tékklandi. Auk ráðstefnudaganna sjálfra voru tvær vikur lagðar undir ýmis konar fundi og voru þáttakendur alls um um 20 þúsund. Þarna voru samankomnir allir helstu fulltrúar heimsauðvaldsins og andófshreyfingin hóf að undirbúa mótmælaaðgerðir með góðum fyrirvara. Í Tékklandi mynduðu fjölmörg samtök og einstaklingar með sér bandalag til að undirbúa aðgerðir og nefndist það Iniciativa proti ekonomické globalizaci - Praha 2000 (INPEG) eða upp á ensku Initiative Against Economic Globalization (Frumkvćði gegn hnattvćðingu efnahagslífsins) og hélt það reglulega fundi allt frá sumrinu 1999. Skipulagðar voru ýmiskonar aðgerðir með tíu daga dagskrá. Lögð er áhersla á friðsamlegar mótmćlaaðgerðir, upplýsingaherferðir, lista- og andófshátíð og andráðstefnu (counter-summit). Seinni partinn í fyrravetur hófst síðan fyrir alvöru skipulagning á alþjóðavísu. Settir voru upp tölvupóstlistar til upplýsinga og umrćðu (sjá vefsíðuna www.x21.org/s26/resources/index.htm) og settar upp vefsíðurnar http://inpeg.ecn.cz, http://212.67.202.59/%7Eresistance/prague og http://www.x21.org/s26. Einnig undirbjuggu CEE Bankwatch Network, Jubilee 2000 CZ og Friends of the Earth CZ¹¹ röð af upplýsingafundum í sambandi við þessa ráðstefnu (sjá http://www.bankwatch.org).

Fulltrúar ýmissa hópa og samtaka í Evrópu hittust í Prag 15.-17. apríl til ráðagerða og tóku jafnframt þátt í mótmćlaaðgerðum sem þar voru haldnar gegn Washingtonfundi Alþjóðabankans 16. apríl. Aftur voru fundir í Prag 29.-30. apríl (12) og 16.-18. júní. Í Nicaragua hittust fulltrúar frá ýmsum löndum í Rómönsku Ameríku, þ.á.m. frá bćndasamtökum í Ekvador, kennarasamtökum í Argentínu, samtökum frumbyggja í Ekvador, Bólivíu og Panama (Kuna) o.fl. Á Bretlandi var myndaður hópurinn September 26th Collective til að skipuleggja þátttöku þaðan og hópar voru myndaðir og undirbúningsfundir boðaðir í nokkrum borgum, - í Oxford töluðu menn um „Oxford caravan to Prague“. People's Global Action gaf út áskorun um alþjóðlegan andófsdag í september og fjöldahreyfingar eins og Bandalag alþýðuhreyfinga (NAPM) á Indlandi og Hreyfing jarðnćðislausra landbúnaðarverkamanna (MST) í Brasilíu og fleiri fjöldahreyfingar í þróunarlöndunum létu í sér heyra. Verkalýðshreyfingin tók ekki beinan þátt í undirbúningi mótćlaaðgerðanna en Alþjóðasamband starfsfólks í almannaþjónustu (Public Service International - PSI) sá ástćðu til að senda út tilkynningu um fyrirhugaðar aðgerðir í Prag á netfréttabréfi sínu 6. september. Víða voru skipulagðar ferðir til Prag eða aðgerðir heima fyrir, svo sem í Bandaríkjunum, Finnlandi, Þýskalandi (á reiðhjólum frá Hannover til Prag), Slóveníu (þar sem hópur var að myndast sem þegar hafði staðið fyrir mótmćlum gegn NATO), Hollandi, Portúgal, Spáni og fleiri löndum. Mótmælaaðgerðir voru víða um heim, mismunandi fjölmennar, og hef ég haft fréttir af 60 borgum í Bandaríkjunum og 66 borgum í 32 öðrum löndum um allan heim, og mun þá alls ekki allt upptalið. Auk mótmælaaðgerða á götum úti stóð andófshreyfingin fyrir fundum og ráðstefnum í Prag næstu daga á undan.

Tékkneska lögreglan undirbjó sig líka vel, m.a. með aðstoð FBI og Scotland Yard sem bæði veittu tékknesku lögreglunni þjálfun í að fást við mótmælendur og gáfu henni upplýsingar um einstaklinga sem höfðu tekið þátt í öðrum mótmælaaðgerðum. Ströng landamæragæsla var tekin upp og mörgum var ekki hleypt inn í landið. Meðal annars var hópur Ítala (m.a. úr Ya Basta) stöðvaður á landamærunum nokkrum dögum fyrir 26. september og var því svarað með mótmælum við tékknesk sendiráð í Róm og víðar.

Það munu hafa verið 10-15 þúsund manns sem tóku þátt í mótmælunum en lögreglumennirnir voru um 11 þúsund. Það kom til nokkurra átaka og fjölmiðlar sýndu þeim mestan áhuga, en langstærsti hluti andófsmanna beitti friðsamlegum aðferðum. Blaðamaður breska blaðsins The Guardian giskaði á að af um 15 þúsund andófsmönnum (fréttir af fjölda andófsmanna eru mjög misvísandi, allt frá 5000 til 15 þúsund) hafi 1-2% látið ófriðlega. Helstu skipuleggjendur aðgerðanna höfðu lagt áherslu á friðsamleg mótmæli og flestir munu sammála um að það hafi verið lítill hópur sem beitti ofbeldi, en að sögn fréttamanns AFP-fréttastofunnar var það álit margra að greinilegur munur hafi verið á Prag og Seattle að því leyti að í Seattle bar lögreglan meginábyrgð á þeim átökum sem urðu en í Prag hafi frumkvæðið komið úr hópi mótmælenda. Hins vegar hafa viðbrögð lögreglunnar og tékkneskra yfirvalda hafa verið gagnrýnd, en hundruð manna voru handteknir. Samkvæmt fréttatilkynningu frá anarkistísku netfréttastofunni A - Infos News Service (www.ainfos.ca) 29. september voru 949 manns handteknir, þar af 383 útlendingar og 566 Tékkar og þá voru 160 enn í fangelsi. Um miðjan október voru enn 17 manns af ýmsum þjóðernum í fangelsi en 11 þeirra var sleppt nokkru síðar, þar á meðal 16 ára gömlum dreng sem Havel forseti náðaði sjálfur. Margir hinna handteknu máttu þola ofbeldi af ýmsu tagi eftir handtöku. Fréttir bárust af notkun táragass innan veggja fangelsanna og fólk var barið, bundið og beitt kynferðislegu ofbeldi. 30. nóvember höfðu 338 kærur verið sendar til tékkneska innaríkisráðuneytisins vegna harðræðis. Konur voru niðurlægðar með því að neyðast til afklæðast fyrir framan karlkyns lögreglumenn, margir kváðust hafa verið teknir á afvikin stað og barðir áður en þeir komu á lögreglustöðina, öðrum var stillt upp við vegg á lögreglustöðinni og barðir þar, enn öðrum var hent niður tröppur, sumir fangar fengu hvorki mat né vatn og var meinað svefns, hópi fanga var troðið inn í alltof lítinn klefa meðan annar hópur var látinn vera úti í fanglesisgarðinum yfir nótt án þess að hafa nokkuð til að skýla sér með. Fangar sem tilheyrðu minnihlutahópum eða voru frá Austur-Evrópu voru almennt beittir meira harðræði en hinir.

Þessum handtökum og aðförum lögreglunnar var svarað af andófshreyfingunni. Hvatt var til mótmæla við tékknesk sendiráð. Sumsstaðar voru sendiráð og sendiskrifstofur hertekin, svo sem í Bern, London og Barcelona, en mótmælaaðgerðir voru við sendiráð víða um heim. Í Washington var vikuleg mótmælastaða við tékkneska sendiráðið vikum saman. Fulltrúar alþjóðasamtaka verkalýðsins (ICFTU og ITS) lýstu á fundi með forsvarsmönnum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og Alþjóðabankans 23. október vanþóknun sinni á því að þá voru enn nokkrir andófsmenn í haldi.

Október: ASEM-ráðstefnu mótmælt í Seoul

20.-21. október var þriðja ASEM-ráðstefnan (Asia-Europe Meeting) haldin í Seoul í Suður-Kóreu. Hugmyndin með þessum ráðstefnum er að auka samvinnu milli Evrópusambandsins og Asíu, en að margra áliti miðast þessi samvinna fyrst og fremst við hagsmuni stórfyrirtækjanna á kostnað alþýðunnar og verkalýðshreyfingin hefur lýst yfir áhyggjum yfir að hagsmunir verkalýðsins séu sniðgengir á vettvangi ASEM. Mikil viðbúnaður var vegna ótta um mótmælaaðgerðir og tugir þúsunda lögreglumanna voru í viðbragðsstöðu.

Fimmtudaginn 19. október tóku þúsundir manna þátt í mótmælagöngu sem eitt helsta verkalýðssamband Suður Kóreu KCTU (Korean Confederation of Trade Unions) skipulagði. 20. september tóku 20 þúsund manns, einstaklingar og félagar í verkalýðsfélögum, námsmannasamtökum, umhverfis- og mannréttindahreyfingum, trúfélögum og öðrum almannasamtökum, þátt í mótmælaaðgerðum gegn ráðstefnunni. Meðal skipuleggjenda aðgerðanna 20. október voru Alþýðusamtök Kóreu gegn fjárfestingabandalögum og WTO, KoPA (Korean People's Action against Investment Treaties and the WTO) (sjá http://antiwto.jinbo.net/eroom/index.html). KoPA var stofnað í september 1999 og er samband meira en 40 verkalýðsfélaga og annarra almannasamtaka, þar á meðal verkalýðssambandsins KCTU.

Nóvember: TABD mótmælt í Cincinnati

Dagana 17.-18. nóvember hélt TransAtlantic Business Dialogue (TABD) árlegan fund sinn í Cincinnati í Ohio. TABD var stofnað 1995 til að móta stefnu um viðskipti milli Bandaríkjanna og Evrópusambandsins og leggja línur fyrir Heimsviðskiptastofnunina. Nokkur samtök skipulögðu mótmælaaðgerðir. Meðal þeirra voru Coalition for a Humane Economy og N16 Cininnati Direct Action Collective. Einnig stóð The Global Trade Watch fyrir fundi, en þetta er deild úr samtökunum Public Citizen, sem voru stofnuð upp úr 1970 að frumkvæði forsetaframbjóðandans Ralph Nader. Mótmælendur hafa gagnrýnt TABD fyrir að halda fram nýfrjálshyggju og stuðla að einhliða viðskiptafrelsi og einkavæðingu og grafa undan reglum um umhverfisvernd og réttindi verkafólks. Hundruð manna tóku þátt í mótmælum bæði 17. og 18. nóvember en til átaka kom við lögreglu og rúmlega 50 manns voru handteknir.

Leiðtogafundur ESB í Nissa í desember 2000

Augu manna beinast nú æ meira að því hvernig Evrópusambandið þróast í samræmi við þá alþjóðlegu arðránsþróun sem andófshreyfingin beinist gegn enda hafa þrýstihópar viðskipta- og fjármálalífsins, svo sem European Roundtable of Industrialists (ERT) og Evrópusamtök atvinnurekenda (UNICE), verið að juða í Evrópusambandinu síðan um miðjan 10. áratuginn að það geri sig meira gildandi á þeirra forsendum í alþjóðlegum viðskiptasamningum svo sem innan WTO .

Aðgerðir í sambandi við ráðstefnur Evrópusambandsins eru því orðnar fastur liður í mótmælaaðgerðunum gegn hnattvæðingu arðráns og kapítalisma. Evrópusambandið hélt leiðtogafund í Lissabon 23.-24. mars 2000 og í tilefni af henni skipulagði portúgalska verkalýðssambandið CGPT mótmælafund sem 50 þúsund manns tóku þátt í. Áður hefur verið getið um mótmælafund í Oporto 19. júní vegna ráðstefnu Evrópusambandsins þar. Í október var enn ein ráðstefna ESB í Biarritz í Frakklandi og þar voru mótmælaaðgerðir.

6-7. desember var leiðtogafundur Evrópusambandsins í Nissa (Nice) í Frakklandi. Mótmælaaðgerðir voru skipulagðar og að þeim stóðu fjölmörg samtök svo sem ATTAC (www.attac.org), Evrópuganga gegn atvinnuleysi (European Marches against Unemployment, Job Insecurity and Exclusions - www.euromarches.org), verkalýðsfélög, einkum í Frakklandi og á Spáni og Evrópusamtök verkalýðsfélaga (ETUC). Þótt athyglin hafi einkum beinst að tilteknum atriðum sem voru til umfjöllunar á fundinum má segja að ástæða mótmælanna verið, svo vitnað sé til upphafs ályktunar ETUC í tilefni þeirra: „Evrópa snýst of mikið um markaði og fjármagn. Evrópa snýst of lítið um atvinnu, um fólk, mannlega reisn og samstöðu. Þessu verður að breyta.“ (Sjá www.etuc.org/events/etuc2000306E.cfm).

Miðvikudaginn 6. desember tóku milli 60 og 80 þúsund manns þátt í mótmælagöngu um götur Nissa og var ætlunin að umkringja ráðstefnuhúsið og meina fundarmönnum inngöngu eins og í Seattle. Lögreglan snerist þó til varnar og kom þá til átaka og var því lýst svo að táragasský hafi legið yfir bænum. Mótmælin héldu áfram daginn eftir, ekki eins fjölmenn en hins vegar urðu átökin ekki minni.

Það vakti athygli í Nissa eins og í Seattle öfugt við Prag að þar var á götunum bæði verkalýðshreyfingin og hin fjölbreytilega og oft skrautlega almenna andófshreyfing

Í sambandi við mótmælaaðgerðirnar í Nissa komu upp sérkennilegar andstæður, annars vegar þegar frönsku járnbrautirnar buðu upp á ódýr fargjöld til að gefa atvinnulausum kost á að neyta borgaralegs réttar síns til að mótmæla, en hins vegar var yfir1000 manna hópur frá Ítalíu stöðvaður í lest við landamærin og franska lögreglan stöðvaði lestir í Frakklandi og hefti meðal annars för 150 manna í Bordeaux.

Mótmælaaðgerðir voru víðar í Evrópu. Í Dublin var mótmælafundur 7. desember og 6. desember í Brussel. Á Ítalíu voru fundir og í Vínarborg skipulagði helsta verkalýðssamband landsins Österreichischer Gewerkschaftsbund (ÖGB) mótmælaaðgerðir 5. desember en einnig voru mótmælaaðgerðir við sendiráð ESB 6. desember.

Heimsganga kvenna og fleira

Hér hefur verið getið ýmissa andófsaðgerða á síðastliðnu ári en fjölmargir atburðir eru þó ótaldir. Rétt er að nefna Heimsgöngu kvenna sem farin var um allan heim og hér á landi var hún gengin niður Laugaveginn í Reykjavík og um leið minnst þess að aldarfjórðungur var liðinn frá kvennafrídeginum svokallaða. Það var óneitanlega mikil munur á hinum stóra fundi á Lækjartorgi 1975 og fundinum nú á Ingólfstorgi, en á móti kemur að þá var líklega óhugsandi að skipuleggja heimsgöngu kvenna sem náði til jafnmargra landa og heimsgangan nú en að henni stóðu meira en 5000 samtök í 159 löndum. (sjá www.ffq.qc.ca/marche2000 og www.marchofwomen2000.org). Hér á landi höfðu Menningar- og friðarsamtök íslenskra kvenna (MFÍK) (http://www.ismennt.is/vefir/mfik) frumkvæði að göngunni en auk þess tóku ýmis verkalýðsfélög og fleiri samtök þátt í henni.

Fjölmargar andófsaðgerðir og ráðstefnur voru einnig á árinu varðandi umhverfismál, friðarmál og mannréttindi sem að sjálfsögðu verður ekki slitið úr samhengi við hið almenna andóf gegn hanttvæðingu arðránsins.

Aftanmálsgreinar

¹ Jessica Woodroffe and Mark Ellis-Jones, States of unrest: Resistance to IMF policies in poor countries. World Development Movement Report, September 2000. http://www.oneworld.org/wdm/cambriefs/DEBT/unrest.htm

² Jim Shultz og Tom Kruse, Globalization and War for Water in Bolivia, feb.-maí 2000. www.americas.org/news og tölvuskeyti frá ýmsum aðilum í Bólivíu.

³ Einkavæðingin í Costa Rica hófst reyndar strax upp úr 1980 fyrir tilstilli USAID (United States Agency for International Development) en það verkefni var fyrst og fremst liður í að styrkja stöðu Bandaríkjanna á þessu svæði (sjá Brendan Martin, In the Public Interest? Zed Books, London 1993, einkum 6. kafla).

⁴ Þessi verkföll og mótmælaaðgerðir hafa haldið áfram á árinu 2001. Vert er að geta þess að PSI, Alþjóðasamband starfsmanna í almannaþjónustu, hefur gagnrýnt að forseti landsins fékk friðarverðlaun Nóbels árið 2000 á sama tíma og verkalýðshreyfingin og forystumenn hennar sæta ofsóknum í landinu.

⁵ World Economic Forum er samtök voldugustu fyrirtækja heims og hittast fulltrúar þeirra ásamt stjórnmálamönnum og sérfræðingum á hverjum vetri í skíðabænum Davos í Sviss til að ráða ráðum sínum. Einnig eru af og til haldnir fundir annars staðar. Á þessum fundum, sem eru í raun prívatfundir, eru lögð ráðin fyrir ýmislegt sem síðar er unnið á opinberum vettvangi svo sem varðandi GATT og WTO. Meðal fjölmargra aðila að WEF má nefna: Visa, Exxon, McDonald’s, Microsoft, Nike, Phillip-Morris, Rio Tinto, Boeing, Chase Manhattan Corporation, Ford, General Motors, Hewlett Packard, Mitsubishi Group, Mobil, Nestle, Price-waterhouse-coopers, Royal Dutch - Shell, Siemens, Coca-Cola, Thyssen Krupp og Toyota.

⁶ Tim Robinson, „Storstreiken, antikapitalismen og arbeiderklassen“, Internasjonal sosialisme, nr. 6, Oslo, 2000, s. 53-86.

⁷ Sama, s. 65 og 69.

⁸ Ávarpið birtist kringum 1. maí í dagblöðum í sjö löndum: í Frakklandi í Le Monde, í Þýskalandi í Die Tageszeitung TAZ, í Sviss í WOZ og Le Courrier, á Ítalíu í Il Manifesto og Liberazione, í Grikklandi í ELEPTHEROTYPIA og í Danmörku í Information. (Sjá www.zeg.org/raisonsdagir/start.htm)

⁹ ATTAC (Action pour une taxe Tobin d'aide aux citoyens) eru samtök sem hópur manna tengdir ýmsum samtökum, verkalýðsfélögum og tímaritinu Le Monde diplomatique stofnuðu í Frakklandi í júní 1998 í kjölfar leiðara sem Ignacio Ramonet skrifaði í tímaritið í desember 1997. Í desember 1998 stofnuðu svo fulltrúar frá tíu löndum í Afríku, Rómönsku Ameríku, Asíu og Evrópu alþjóðahreyfinguna ATTAC (http://attac.org). Grundvöllur hreyfingarinnar er andstaða við hnattvæðingu fjármálabrasksins og hún berst fyrir að komið verði á Tobin-skattinum svokallaða. Árið 1972 lagði hagfræðingurinn og Nóbelsverðlaunahafinn James Tobin til að lagður yrði skattur á öll verðbréfaviðskipti og færði hagfræðileg rök fyrir því auk þess sem þennan skatt mætti nota til aðstoðar við fátæk lönd. Ekki þyrfti nema 0,1% skatt til að vinna bug á sárustu fátæktinni. Reynt var að þegja þessi hugmynd í hel, en hún hefur þó verið tekin upp í löggjafarþingum ýmisa landa. Nú þegar hafa bæði kanadíska þingið og ríkisstjórn Finnlands lýst yfir stuðningi sínum við hugmyndina. Einnig hefur Tobin-skatturinn komið til umræðu á löggjafarþingum Bretlands, Frakklands og Bandaríkjanna, svo að dæmi séu tekin, og tillaga þar að lútandi liggur nú fyrir Alþingi Íslendinga borin fram af Ögmundi Jónassyni. Starfsemi þessara samtaka hefur verið miklu víðtækari í raun og þau hafa góð tengsl við ýmis önnur samtök svo sem CADTM - Comité pour l’Annulation de la Dette du Tiers Monde (COCAD - Comittee for Cancellation of the Third World Debt ) sem hafa að markmiði niðurfellingu á skuldabyrði þróunarríkjanna. (sjá http://users.skynet.be/cadtm)

¹⁰ Ya basta (þ.e. Nú er nóg komið) eru samtök sem starfa víða um Ítalíu. Þau urðu til í kjölfar alþjóðaráðstefnu Zapatista í Chiapas 1996. Samtökin sinntu samstöðustarfi við Zapatisa en hófu jafnframt andóf gegn nýfrjálshyggju heima fyrir. Ya basta stóð fyrir Tutte Bianches (alhvítur) andófsforminu, sem felst í að vera í hvítum samfestingum við mótmælaaðgerðir. Margir hafa haft samstarf við Ya basta án þess að telja sig til samtakanna. Ya basta hefur staðið fyrir lestarferðum til staða þar sem mótmælaaðgerðir eru, svo sem til Prag og Nissa, en það er þó algengur misskilningur að það séu bara Ya basta-félagar sem hafa verið í þessum lestum.

¹¹ CEE Bankwatch Network er óháð samband samtaka frá 11 löndum Mið- og Austur-Evrópu (Central and East Europe = CEE) (http://www.bankwatch.org). Það var myndað árið 1995 til að fylgjast með starfsemi alþjóðlegra fjármálastofnana á svæðinu og gera tillögur um valkosti við stefnu þeirra og verkefni. Friends of the Earth er alþjóðleg umhverfisverndarhreyfing.

¹² Þátttakendur voru m.a. frá: Friends of the Earth International, Hollandi; 50 years is enough, Bandaríkjunum; Reform the WB Campagnia, Ítalíu; Incota, Þýskalandi; Jubilee2000, Þýskalandi; Aigir Ici, Frakklandi; WEED, Þýskalandi; ECG, Tékklandi; Hnuti Duha, Friends of Earth, Tékklandi; CEE Bankwatch, Tékklandi; CEPA, Bankwatch, Slóvakíu; Bankwatch, Póllandi; INPEG, Tékklandi; People's Global Action, Þýskalandi; fzs, Þýskalandi; Ya Basta, Ítalíu; Alarm, Tékklandi/Úkraínu. (Ath. Friends of Earth og People's Global Action eru alþjóðleg samtök).

Heimildir eru fyrst og fremst tilvitnaðar vefsíður samtaka sem hér hafa verið nefnd og tölvupóstlistarnir antiimf2000@egroups.com, a-infos@tao.ca, caravan99@list.free.de og marches97-info.eng@ras.eu.org. Einnig eru vefsíðurnar www.indymedia.org og www.oneworld.org mjög gagnlegar.

Um baráttu verkalýðshreyfingarinnar, sjá vefsíðurnar: http://icftu.org, http://www.global-unions.org, http://www.world-psi.org, http://www.labourstart.org, http://www.labournet.net og http://www.igc.org/igc/ln.

31. desember 2000

Einar Ólafsson

(Þessi grein var tekin saman á árinu 2000 en hefur verið lítillega lagfærð síðan.

9. mars 2001 - EÓ)