Einar Ólafsson

Yfirlit yfir sögu nýju friðarhreyfingarinnar

26.10.2005

Þessi grein birtist upphaflega í Dagfara 1. tbl. 31. árg. 2005 en birtist hér með lítilsháttar breytingum

Með nýju friðarhreyfingunni á ég við hina miklu alþjóðlegu hreyfingu sem lét til sín taka gegn stríðsstefnu Bandaríkjanna veturinn 2002-2003, hreyfingu sem á ensku er venjulega kölluð „anti-war movement“. Þessi hreyfing spratt upp víðs vegar um heim þegar ljóst varð að Bandaríkjastjórn hugði á innrás í Írak. Hún var reyndar farin að skjóta rótum fyrr eða þegar eftir 11. september 2001 þegar Bandaríkjastjórn fór að undirbúa innrás í Afganistan. Sumsstaðar hafði hún reyndar skotið rótum vegna loftrásanna í Júgóslavíu vorið 1999 og sumar rætur hennar ná lengra, þær liggja að einhverju leyti í hinni miklu andófshreyfingu gegn hnattvæðingu sem hefur látið til sín taka á undanförnum árum og einnig í friðarsamtökum og andheimsvaldasinnuðum samtökum sem hafa starfað enn lengur, jafnvel áratugum saman.

Andófshreyfingin gegn hnattvæðingu lagði þó lengi vel ekki verulega áherslu á baráttu gegn stríði og hernaðarhyggju, meiri áhersla var lögð á að andæfa efnahagslegum stofnunum og bandalögum svo sem Alþjóðabankanum, Alþjóðaviðskiptastofnuninni (WTO), NAFTA og Evrópusambandinu en hernaðarbandalögum eins og NATO. Þó hafa mótmæli farið vaxandi á undanförnum árum t.d. í tengslum við fundarhöld og ráðstefnur NATO einkum eftir að loftárásirnar hófust á Júgóslavíu vorið 1999. Í Bandaríkjunum má nefna samtökin International Action Center sem hafa beitt sér mjög varðandi Júgóslavíu sem og gegn viðskiptabanninu á Írak ásamt fleiri samtökum.

11. september 2001 til haustsins 2002: Hreyfing gegn stríði verður til

Mörgum varð það ljóst strax 11. september 2001 að Bandaríkastjórn mundi notfæra sér hryðjuverkin til að réttlæta – og dulbúa – heimsvaldastefnu sína víða um heim og einkum í Mið-Austurlöndum. Mótmælafundur gegn væntanlegum krossferðum Bandaríkjastjórnar var haldinn í Toronto strax að kvöldi 11. september. En mótmælaaðgerðir hófust fyrir alvöru um 20. september og vitað er um a.m.k. 275 mótmælafundi í 60 löndum frá 20. september og þar til árásirnar á Afganistan hófust 7. október en eflaust hafa þeir verið miklu fleiri og meðal annars stóð hópur ungra friðarsinna fyrir friðargöngu og útifundi í Reykjavík laugardaginn 23. september (1).

Fyrsti alþjóðlegi mótmæladagurinn gegn stríðsáformum Bandaríkjastjórnar var 29. september 2001. Alþjóðabankinn og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn höfðu ráðgert mikinn fund í Washington í lok september 2001 og til stóð að efna til mótmælaaðgerða í tengslum við hann. Vegna hryðjuverkanna 11. september var ákveðið að aflýsa fundinum en í Bandaríkjunum var hik á mörgum og til dæmis losnaði enn frekar um hin lauslegu tengsl milli verkalýðshreyfingarinnar og andófshreyfingarinnar („turtles and teamsters“) sem höfðu myndast í mótmælunum í Seattle tveim árum fyrr. International Action Center og fleiri samtök sem höfðu staðið að undirbúningi mótmælaaðgerðanna ákváðu hins vegar að snúa þeim upp í mótmæli gegn stríði og voru mótmælaaðgerðir víða um heim dagana 29. og 30. september en sumsstaðar höfðu mótmælaaðgerðir verið þegar í vikunni á undan. Þá voru mynduð samtökin International A.N.S.W.E.R. (Act Now to Stop War & End Racism) og komu allmörg samtök og einstaklingar að stofnun þeirra. Meginhlutverk samtakanna var að berjast gegn stríðsáformum Bandaríkjanna í Mið-Austurlöndum og þeirri kynþáttahyggju sem fylgdi viðbrögðum Bandaríkjastjórnar við hryðjuverkunum 11. september. 21. september komu meira en 2000 manns saman í London og stofnuðu bandalag gegn stríði, Stop the War Coalition. Fjölmörg samtök og einstaklingar eiga aðild að þessu bandalagi, þar á meðal nokkur verkalýðssambönd. Og 26. október komu fulltrúar allmargar samtaka frá ýmsum löndum Asíu saman í Hong Kong til að ræða viðbrögð við hryðjuverkunum 11. september og árásum Bandaríkjanna á Afganistan. Upp úr þessari ráðstefnu var farið að vinna að stofnun Friðarsambands Asíu (Asian Peace Alliance) sem var formlega stofnað á ráðstefnu á Filippseyjum 1. september 2002.

Mótmælafundirnir í september 2001 voru ekki verulega fjölmennir miðað við það sem síðar varð, víðast hvar nokkur þúsund manns. Þó voru um 100 þúsund manns í Róm og 25 þúsund í Washington 29. september og 30 þúsund í Napólí 26. september í tengslum við NATO-fund sem hafði verið ráðgerður þar en hætt við. Aftur var boðað til aðgerða 27. október 2001 og þá var vitað um aðgerðir í 75 borgum í Bandaríkjunum og 20 löndum utan Bandaríkjanna.

Fyrir 11. september 2001 voru til ýmis samtök í Bandaríkjunum og víðar til andófs gegn viðskiptabanninu og árásarstefnu Bandaríkjanna gagnvart Írak. Þar á meðal má nefna samtökin The National Network to End the War Against Iraq sem voru stofnuð á ráðstefnu í febrúar 2001, en á þeirri ráðstefnu voru fulltrúar frá rúmlega 60 samtökum í Bandaríkjunum. Upphafið má reyndar rekja til ráðstefnu um Írak sem var haldin í október 1999 en síðan hafa þessar ráðstefnur verið haldnar árlega. Þessi samtök hafa síðan þróast í almennari friðarsamtök undir nafninu National Grassroots Peace Network. Nú eiga um 350 félög aðild að samtökunum. Meðal annarra eldri samtaka má nefna The Campaign Against Sanctions on Iraq (CASI), samtök sem stúdentar við háskólann í Cambridge á Bretlandi stofnuðu árið 1997. Þessi samtök hafa eingöngu beitt sér gagnvart viðskiptabanninu.

Eftir að árásirnar á Afganistan hófust 7. október 2001 voru tíðir mótmælafundir víðsvegar um heim. Að þeim stóðu einstaklingar og ýmis konar samtök, svo sem gróin friðarsamtök og gömul og ný samtök sem hafa tekið þátt í andófshreyfingu undanfarinna ára, en smám saman fóru að myndast sérstök samtök og bandalög kringum þetta andóf. Í Bandaríkjunum urðu til allmörg sambönd einstaklinga og samtaka og oft eru sömu samtök aðilar að fleiri en einu sambandi.

Um mánaðamótin janúar og febrúar 2002 héldu stórkapítalistarnir árlega ráðstefnu sína, World Economic Forum, í New York, en það var í fyrsta skipti sem þessi ráðstefna var ekki haldin á hinum venjulega fundarstað í Davos í Sviss. Á sama tíma var Alþjóðlega samfélagsþingið (World Social Forum) haldið í annað skipti í Porto Alegre í Brasilíu með þátttöku 60-80 þúsund manna. Ákveðið var að mæta kapítalistunum með aðgerðum í New York og átti International A.N.S.W.E.R. verulegan þátt í undirbúningi þeirra ásamt ýmsum samtökum sem hafa látið til sín taka í hnattvæðingarandófinu auk verkalýðssamtaka. Sett var upp vikulöng dagskrá sem náði hápunkti með mótmælagöngu laugardaginn 2. febrúar sem 10-20 þúsund manns tóku þátt í þrátt fyrir mikinn áróður um að slíkt væri ekki við hæfi í hinni særðu borg. Í þessum aðgerðum beindust helstu kjörorðin gegn stríði í Afganistan og Mið-Austurlöndum og hnattvæðingu á forsendum stórfyrirtækjanna og jafnframt var krafist atvinnu, menntunar, heilsugæslu og mannréttinda.

Á Valentínusardaginn 14. febrúar 2002 komu aðstandendur allmargra sem fórust í hryðjuverkaárásunum 11. september saman í New York og stofnuðu samtökin September Eleventh Families for Peaceful Tomorrows. Hópur aðstandenda hafði tekið þátt í friðargöngu frá Pentagon til World Trade Center í nóvember og desember 2001 og í janúar 2002 fóru nokkrir úr hópnum í heimsókn til Afganistan og hittu fjölskyldur fólks sem hafði látið lífið í loftárásum Bandaríkjamanna. Sú ferð var farin í samstarfi við Global Exchange í San Francisco. Hin nýju samtök lýstu því yfir að árásirnar á Afganistan hefðu ekki verið gerðar í þeirra nafni og bregðast yrði við hryðjuverkum með friðsamlegu hætti. Samtökin hvöttu til þátttöku í mótmælaaðgerðum sem voru fyrirhugðaðar 20. apríl. 23. mars voru stofnuð almenn samtök sem tóku tóku sér að nafni kjörorðið Not In Our Name (NION), kjörorð sem átti eftir að hljóma um allan heim og einnig hér á Íslandi: Ekki í okkar nafni! Þessi samtök hvöttu líka til þátttöku í aðgerðunum 20. apríl.

Aðgerðirnar 20. apríl 2002 voru mjög fjölmennar. Þátttakendur í Washington voru á bilinu 75 til 100 þúsund og um 35 þúsund í San Francisco. Aðgerðirnar beindust gegn stríði, krafist var að fé yrði veitt til velferðarmála í stað hernaðar og að mannréttindi yrðu í hávegum höfð. En meginþungi þessara aðgerða beindist að stuðningi við Palestínumenn.

Þunginn var sem sagt að aukast en fram að þessu hafði frumkvæðið verið sterkast í Bandaríkjunum hvað varðaði aðgerðir gegn stríðsæsingum Bandaríkjastjórnar. Þó voru eins og fyrr segir mjög fjölmennir mótmælafundir á Ítalíu haustið 2001, en á Ítalíu höfðu líka verið miklar mótmælaaðgerðir vegna loftárásanna á Júgóslavíu 1999. Sömuleiðis var skipulögð öflug hreyfing gegn stríði á Bretlandi þegar haustið 2001 og nú fór hún að eflast annars staðar í Evrópu og öðrum heimsálfum. Stop the War Coalition stóð fyrir aðgerðum í London 28. september 2002 og var talið að ekki færri en 400 þúsund manns hafi tekið þátt í þeim. Sama dag tóku um 100 þúsund manns þátt í aðgerðum í Róm og tugir þúsunda í Kaíró. Nú var skammt stórra högga milli. 5. október voru mótmælaðgerðir víðsvegar um Ítalíu og 6.-7. október skipulögðu samtökin Not In Our Name aðgerðir í fjölmörgum borgum í Bandaríkjunum og aðgerðir voru víðar þessa helgi. Nú beindust aðgerðirnar fyrst og fremst gegn stríðsáformum gagnvart Írak og helstu kjörorðin voru „Ekki í okkar nafni“ og „Stöðvum stríðið áður en það byrjar“. Undir því kjörorði voru skipulagðar aðgerðir í Bandaríkjunum 26. október og tóku 100 til 200 þúsund manns þátt í þeim í Washington og tugir þúsunda í San Francisco. Aðgerðir voru víða annarsstaðar um Bandaríkin og einnig víða um heim þann dag og daginn eftir. International A.N.S.W.E.R. og Not In Our Name voru mjög áberandi við skipulagningu þessara aðgerða en daginn áður, 25. október 2002, komu saman í Washington fulltrúar meira en 70 friðar- og mannréttindasamtaka og stofnuðu baráttufylkinguna United for Peace and Justice (UFPJ). Aðildarsamtök í Bandaríkjunum eru nú 1150 auk 163 samtaka utan Bandaríkjanna. Og snemma í desember voru mynduð samtökin Win Without War (WWW) sem áttu eftir að standa fyrir ýmsum aðgerðum. Þessi samtök skilgreina sig svolítið öðruvísi en mörg hinna, segjast vera samtök föðurlandsvina sem vilji friðsamlega leið, og meðal aðildafélaga eru allmörg trúfélög. Bæði WWW og NION eru meðal aðildafélaga UFPJ.

Aðildarfélög þessara stóru samtaka eru af ýmsu tagi: auk friðarsamtaka eru þar umhverfisverndarsamtök, trúfélög, mannréttindasamtök, samtök vinstri manna og sósíalista, kvenna- og femínistasamtök, námsmannasamtök, verkalýðsfélög og fleiri.

Veturinn 2002 – 2003: Alþjóðlegar aðgerðir skipulagðar

Eftir að byrjað var að halda Alþjóðlegu samfélagsþingin í Porto Alegre í Brasilíu var farið að halda svæðisbundnar ráðstefnur og í nóvember 2002 var haldið fyrsta Evrópska samfélagsþingið (European Social Forum) í Flórens á Ítalíu. Því lauk með fjöldaaðgerðum sem einkum var beint gegn stríðsundirbúningi. Þetta voru stærstu aðgerðir friðarsinna fram að því. Talið er að a.m.k. hálf milljón manna hafi tekið þátt í þeim, sumir töldu fjöldann vera nær einni milljón. Margir líta svo á aðgerðirnar 26. október, sem bandarísk friðarsamtök áttu frumkvæði að, og gangan mikla í Flórens 10. nóvember marki upphafið að hinum miklu mótmælaaðgerðum veturinn 2002 til 2003.

Í Flórens kom saman fólk víðs vegar að úr Evrópu og þar á meðal fulltrúar fjölmargra friðarsamtaka. Þeir réðu nú ráðum sínum og ákváðu annan fund í Kaupmannahöfn 15. desember, en þá var þar leiðtogafundur Evrópusambandsins og mótmælaaðgerðir í sambandi við hann. Í Kaupmannahöfn hittust fulltrúar frá 11 Evrópulöndum og auk þess frá Filippseyjum og Bandaríkjunum. Á þessum fundi var ákveðið að taka upp nánari samvinnu og stefna að samhæfðum mótmælaaðgerðum 15. febrúar.

18. desember var haldinn alþjóðlegur fundur í Kaíró að frumkvæði egypskra samtaka gegn stríði. Þar voru lögð drög að enn frekara alþjóðlegu samstarfi og samþykkt yfirlýsing, Kaíró-yfirlýsingin. Í þeirri yfirlýsingu voru stríðsáform Bandaríkjastjórnar sett í víðara samhengi. Bent var á pólitíska, efnahagslega og hernaðarlega yfirburði Bandaríkjanna í hinu kapítalíska hnattvæðingarferli og hvernig Bandaríkin voru fyrir 11. september farin að beita ofbeldi og yfirgangi til að viðhalda stöðu sinni og styrkja hana.

Víðsvegar um heim voru farin að myndast samtök gegn stríði haustið 2002. Sumsstaðar voru mörg samtök sem höfðu meira og minna samstarf en annars staðar var myndað eitt samband sem mörg samtök áttu aðild að. Gróin samtök höfðu auðvitað oft frumkvæði að aðgerðum en víða urðu til ný samtök til að sinna þessum aðgerðum. (Ágætt yfirlit yfir þessi samtök er að finna á vef Stop the War Coalition, http://www.stopwar.org.uk/links.asp). Í sumum tilvikum var um að ræða bandalag margra samtaka af ýmsu tagi. Þannig var það til dæmis með norska sambandið Fredsinitiativet Ingen krig mot Irak sem var stofnað í nóvember 2002 og Stop the War Coalition í Bretlandi. Fjöldamörg samtök gerðust aðilar að þeim, þar á meðal mörg verkalýðsfélög. Þegar kom fram á veturinn sendu æ fleiri verkalýðsfélög frá sér ályktanir gegn stríði og hótuðu jafnvel vinnustöðvunum. Í Bandaríkjunum mynduðu verkalýðsfélög með sér samtök gegn stríði, U.S. Labor Against the War, og fjölmörg sveitarfélög samþykktu ályktanir gegn stríði og sett var upp vefsíðan Cities for Peace. Í Noregi var sett upp vefsíðan Fredskommuner og ef til vill má finna slíkt víðar. Þá var komið á fót tölvupóstlistanum „global anti-war“ snemma í janúar 2003 og hefur hann síðan gengt mikilvægu hlutverki í hinni alþjóðlegu skipulagningu.

15. febrúar var ákveðinn sem alþjóðlegur baráttudagur. Þar sem þetta alþjóðlega samstarf var þegar farið að virka var farið að undirbúa 18. janúar sem alþjóðlegan aðgerðadag og var því haldið áfram. Báða þessa daga voru gífurlega fjölmennar aðgerðir út um allan heim (t.d. 500.000 í Washington, 200.000 í San Francisco 18. jan.) og hafa aldrei fyrr verið skipulagðar svo fjölmennar og víðtækar aðgerðir fyrir friði. 15. febrúar fengust upplýsingar um mótmælaaðgerðir á a.m.k. 600 stöðum um allan heim og hefur eflaust ekki allt skilað sér. Víða skiptu þátttakendur tugum og hundruðum þúsunda og talið að þeir hafi verið á bilinu 10 til 30 milljónir samtals. Enn voru alþjóðlegar mótmælaaðgerðir 15. mars og þá voru aðgerðir á 2000 stöðum í 98 löndum skv. CNN fréttastofunni. Þó var talið að aðgerðirnar 15. febrúar hafi verið fjölmennari og umfangsmeiri. Þá var jafnframt farið að undirbúa tafarlausar aðgerðir ef af innrás yrði og látin boð út ganga í ótal borgum um allan heim að á ákveðnum stað og tíma yrði safnast saman á innrásardaginn. Innrásin hófst fimmtudaginn 20. mars og þann urðu voru mótmælaaðgerðir um allan heim, þ.á.m. í Reykjavík og á Akureyri.

Aðgerðir gegn stríði einskorðuðust ekki bara við þessar stóru alþjóðlegu aðgerðir. Óteljandi minni aðgerðir voru um allan heim upp á hvern einasta dag. Hér á landi var t.d. mótmælastaða við bandaríska sendiráðið og síðar við stjórnarráðið á hverjum laugardegi frá janúar og fram í maí. Slíkar mótmælastöður voru á ótal stöðum um allan heim, sumsstaðar vikulega, annars staðar daglega, auk alls konar annarra samkoma, funda, tónleika, ljóðalestra, bænastunda o.s.frv. Þessar aðgerðir héldu áfram fram á vor.

Frá vori 2003: Hreyfingin festist í sessi

George W. Bush forseti Bandaríkjanna lýsti því yfir 1. maí 2003 að stríðinu í Írak væri lokið. En því var sannarlega ekki lokið og því síður hlutverki friðarhreyfingarinnar. Henni hafði ekki tekist að koma í veg fyrir stríðið þrátt fyrir einhverjar mestu og víðtækustu mótmælaaðgerðir sögunnar. Allan veturinn höfðu forystumenn hennar víða um heim haft í nógu að snúast við að skipuleggja þessar aðgerðir en nú var komið að því að horfa til framtíðar. Strax 25. apríl hittust fulltrúar frá Evrópu og víðar í Berlín og upp úr miðjum maí hittust fulltrúar frá 25 löndum úr öllum heimsálfum í Jakarta í Indónesíu til að ræða framhaldið. Einnig komu menn saman í Tókíó og Genf og stærstu hreyfingarnar í Bandaríkjunum héldu einnig ráðstefnur.

Á þessum ráðstefnum var lögð áhersla á andóf gegn hernámi Íraks og að halda þannig áfram baráttu undanfarinna missera. Einnig var lögð áhersla á stuðning við palestínsku þjóðina og samhengið milli hernáms Palestínu með stuðningi Bandaríkjanna og innrásanna í Írak og Afganistan og ógnana Bandaríkjanna við önnur ríki á þessum slóðum, það er Sýrlandi og Íran, sem og við ríki utan þessa svæðis eins og Norður Kóreu, Kúbu og Venesúela. Rætt var um aukin hernaðarumsvif Bandaríkjamanna í Kólumbíu og Filippseyjum, fjölgun herstöðva á svæði sem nær frá Austur-Afríku, um Austur-Evrópu og Mið-Austurlönd til Suður-Asíu, áætlanir um aukinn kjarnorkuvígbúnað og nauðsyn baráttunnar gegn bandarískum herstöðvum. En jafnframt var þessi barátta sett í enn víðara samhengi. Yfirleitt voru menn sammála um að innrásin í Írak væri ekki einangrað fyrirbæri heldur hluti af heimsvaldastefnu Bandaríkjanna og þeirri útþenslu kapítalískrar arðránsstefnu sem felst í hnattvæðingunni. Þessi afstaða sýnir líka hversu nátengd þessi hreyfing er andófshreyfingunni gegn hnattvæðingu og nýfrjálshyggju eða hreyfingunni fyrir alþjóðlegu réttlæti eins og hún er gjarnan kölluð nú – líklega má segja að sú fyrrnefnda sé að miklu leyti hluti hinar síðarnefndu.

Á ráðstefnunni í Jakarta var ákveðið að stefna að því að skipuleggja samhæfða alþjóðlega baráttu gegn herstöðvum Bandaríkjanna um allan heim. Nýstofnaðri Friðarhreyfingu Asíu var falið að ýta verkefninu úr vör. Í september 2003 var komið upp tölvupóstlistanum „nousbases“ til að ræða þetta samstarf og á fjórða Alþjóðlega samfélagsþinginu sem var haldið í Mumbai á Indlandi í janúar 2004 var haldin fundur til að ræða framhald þessa samstarfs. Ekki er um formleg samtök að ræða en þó hefur verið mynduð framkvæmdanefnd til að undirbúa alþjóðlegan baráttudag gegn herstöðvum og jafnframt var haustið 2004 komið á fót vefsíðunni nobases.net auk þess sem menn skiptast á skoðunum og upplýsingum gegn nousbases-póstlistann.

Bæði almenna friðarhreyfingin og hreyfingin gegn herstöðvum nýta öll tækifæri til að hittast, ekki síst hin ýmsu samfélagsþing, bæði hin alþjóðlegu og svæðisbundnu svo sem Evrópska samfélagsþingið. Þannig var stór ráðstefna á Alþjóðlega samfélagsþinginu í Mumbai í janúar 2004 sem fulltrúar nálægt hundrað samtaka úr öllum heimsálfum sóttu og aftur var stór ráðstefna í Porto Alegre í janúar 2005. Það hafa vissulega ekki verið jafnmiklar mótmælaaðgerðir að undanförnu eins og veturinn 2002 til 2003 en eigi að síður hafa verið haldnir fjölmargir útifundir og mótmælagöngur víða um heim og friðarsinnar hafa líka tekið þátt í almennari aðgerðum eins og mótmælum vegna ráðherrafundar Alþjóðaviðskiptastofunarinnar í Cancún í Mexíkó í september 2003. Auk þess hafa víða verið reglubundnar mótmælastöður gegn stríðinu sem ekki hafa verið stílaðar upp á fjöldaþátttöku. Friðarhreyfingin hefur þó sameinast um nokkrar alþjóðlegar aðgerðir. Má þar nefna að helgina 27.-28. september 2003 voru mótmælaaðgerðir í meira en 40 löndum gegn hernámi Íraks og Palestínu. Þetta voru misfjölmennar aðgerðir en t.d. tóku tugir þúsunda manna þátt í mótmælagöngu í London. 20.mars 2004 voru mótmælaaðgerðir í a.mk. 600 borgum og bæjum í í 65 löndum í tilefni af því að eitt ár var liðið frá innrásinni í Írak og þegar þetta er skrifað í febrúar 2005 er í fullum gangi undirbúningur að alþjóðlegum mótmælaaðgerðum 19.-20. mars.

Strax eftir hryðjuverkin 11. september 2001 kom fram sú kenning, einkum í Bandaríkjunum, að hin mikla andófs- eða réttlætishreyfing væri fyrir bí. Þetta var mikið vanmat á hreyfingunni eða öllu frekar óskhyggja þeirra sem hafa látið þessa hreyfingu fara í taugarnar á sér. Þvert á móti hefur framferði Bandaríkjanna og bandamanna þeirra frá haustinu 2001 orðið til þess að þessi hreyfing hefur sótt í sig veðrið. Allt bendir til að hið alþjóðlega samstarf friðarhreyfingarinnar sé orðið fast í sessi og það hefur orðið ein af meginstoðum hinnar alþjóðlegu hreyfingar fyrir réttlæti og styrkt hana enn frekar.

(1) Sjá Mótmæli gegn hernaðaraðgerðum víða um heim – sept.-okt. 2001

Heimildir að þessari grein eru fyrst og fremst fréttir og vefsíður þeirra samtaka sem um ræðir og fréttir og umræður á eftirtöldum tölvupóstlistum:

global anti-war (http://listi.jpberlin.de/mailman/listinfo/1502europe-coordination)

nousbases (http://lists.riseup.net/www/arc/nousbases)

Þá hefur verið stuðst eftirtaldar greinar:

Karin Simonson : „The Anti-War Movement Waging Peace on the Brink of War“ , mars 2003

(http://www.casin.ch/pdf/The%20Anti-War%20Movement.pdf)

Terry Conway: „Britain: we are the majority. Lessons of the anti-war movement“ , International Viewpoint 350, júní 2003
(http://www.internationalviewpoint.org/article.php3?id_article=204)

Sam Ashman: „The anti-capitalist movement and the war“, International Socialism Journal 98, vorið 2003 (http://pubs.socialistreviewindex.org.uk/isj98/ashman.htm)

Wikipedia undir leitarorðinu „Post-September 11 anti-war movement“

(http://en.wikipedia.org/wiki/Post-September_11_anti-war_movement)

Fleiri heimildir sem ekki hafa verið notaðar í þessari grein:

Fyrsta Kaíró-ráðstefnan

http://www.labournet.net/other/0212/cairo1.html

http://www.socialistviewpoint.org/feb_03/feb_03_13.html

http://weekly.ahram.org.eg/2002/616/eg3.htm

http://www.workers.org/ww/2003/cairo0109.php

http://www.workersliberty.org/node/view/590

Önnur Kaíró-ráðstefnan

http://www.iso.org.au/socialistworker/530/p6a.html

http://pubs.socialistreviewindex.org.uk/sr281/notes.htm

http://www.socialistworker.co.uk/article.php4?article_id=586

http://weekly.ahram.org.eg/2003/669/eg8.htm

http://www.mdsweb.jp/international/i822/i822_03a.html

Þriðja Kaíró-ráðstefna alþjóðlegu friðarhreyfingarinnar var haldin dagana 24.-27. mars 2005. Enn (í maí 2005) hefur ekki borist formleg skýrsla frá ráðstefnunni en frásagnir af henni má nálgast hér:
https://www4.indymedia.org.uk/en/2005/04/308030.html
http://weekly.ahram.org.eg/2005/735/eg12.htm
http://weekly.ahram.org.eg/2005/736/eg6.htm

sjá einnig:
http://www.stopwar.org.uk/new/events/national/mar05/cairo3call.htm

Skýrslur og yfirlýsingar frá ráðstefnum friðarhreyfingarinnar:

Skýrsla frá alþjóðlegum fundi herstöðvaandstæðinga í tenglsum við World Social Forum í Porto Alegre 27. og 31. janúar2005:

www.tni.org/acts/wsf5bases.pdf

Skýrsla frá alþjóðlegum fundi herstöðvaandstæðinga í tengslum við World Social Forum í Mumbai 17.og 20. janúar 2004

sjá einnig:

www.tni.org/acts/wsf4usbases.htm

Skýrsla frá fundi alþjóðlegu friðarhreyfingarinnar í Mumbai 16.-21. janúar 2004

Fundur hreyfingarinnar gegn stríði í Beirut 17.-19. september 2004

Yfirlýsing Beirut-fundarins 17.-19. september 2004

Jakarta-yfirlýsingin 21. maí 2003

Fyrsta Kaíró-yfirlýsingin