Nýja friðarhreyfingin – helstu áherslur og áætlanir

júlí 2003

Helstu atriði Jakartar-yfirlýsingarinnar 2

Jakarta-yfirlýsingin (hluti) - lausleg þýðing

Þrátt fyrir hina gífurlega víðtæku og virku hreyfingu og fjölmennu og samfelldu mótmælaaðgerðir tókst ekki að koma í veg fyrir innrásina í Írak, „stöðva stríðið áður en það byrjaði“. Að því leyti tókst ætlunarverkið ekki. Var þá allt unnið fyrir gýg? Ef svo væri hefðu menn væntanlega lagt hendur í skaut. En það var ekki gert. Því miður var innrásin í Írak ekki einangrað fyrirbæri. Það sem þó hafðist upp úr þessu var þessi gífurlega öfluga hreyfing. Og í vor settust menn á rökstóla til að ræða stöðu hreyfingarinnar og verkefnin framundan. Haldnar hafa verið ráðstefnur og fundir í einstökum löndum til að ræða starfið framundan og skipulagsmál. Í Danmörku voru t.d. til laustengd samtök undir nafninu Ingen krig mod Irak en á fundi 10. maí var stofnað landssamband undir nafninu Nej til krig. Einnig hafa verið nokkrar fjölþjóðlegar ráðstefnur. Hér verða dregnar saman helstu niðurstöður eftirtalinna funda:

Fundur í Berlín 25. apríl þar sem voru mættir fulltrúar frá Evrópu og víðar.
Ráðstefna í Jakarta í Indónesíu 19.-21. maí. Þar voru fulltrúar frá 25 löndum í öllum heimsálfum. Meðal samtaka sem þar áttu fulltrúa má nefna Friðarbandalag Asíu (Asian Peace Alliance) sem er bandalag friðarhreyfinga í fjölmörgum Asíu-löndum stofnað 1. sptember 2002, Stop the war Coalition í Bretlandi, United for Peace and Justice í Bandaríkjunum, skipuleggjendur næsta World Social Forum, sem verður á Indlandi í janúar 2004, Anti-Privatization Forum í Suður Afríku, Greenpeace og Focus on Global South. Á þeirri ráðstefnu var samþykkt yfirlýsing, „Jakarta Peace Consensus“ og var hún kynnt á ráðstefnunni í Genf.
Ráðstefna í Japan 24.-25. maí. Þar voru fulltrúar samtaka í Japan (Lýðræðislega sósíalistahreyfingin, Zenko, Global Peace Action og fleiri), Suður-Kóreu, Bandaríkjunum (International A.N.S.W.E.R., International Action Center og Global Exchange), Bretlandi (Stop the war Coalition og Just Peace-Muslim for a just peace) og Þýskalandi (Lýðræðislegi sósíalistaflokknurinn (Partei des Demokratischen Sozialismus - PDS). Á þeirri ráðstefnu var samþykkt yfirlýsing, Tókýó-yfirlýsingin.
Ráðstefna í Genf 31. maí (sjá líka hér), en hún hafði verið ákveðin á fundinum í Berlín.
Ráðstefna International A.N.S.W.E.R. í Bandaríkjunum 17.-18.maí.
Ráðstefna United for Peace and Justice í Bandaríkjunum 6.-8. júní.

Helstu áherslur

Á ráðstefnunum var þess krafist að hernámslið Bandaríkjamanna og Breta hverfi frá Írak, írösku þjóðinni verði tryggður sjálfsákvörðunarréttur, þeir sem bera ábyrgð á innrásinni verði látnir sæta ábyrgð. Lagt er til að komið verði á fót alþýðlegum stríðsglæpadómstól til að taka á stríðsglæpum í Írak. Bundinn verði endir á hernám Ísraels í Palestínu og sjálfsákvörðunarréttur Palestínumanna verði viðurkenndur. Innrásin í Írak var sett í samhengi við heimsvaldastefnu Bandaríkjanna og hnattvæðingu á forsendum stórfyrirtækjanna. Boðuð var áframhaldandi barátta gegn heimsvaldastefnu, styrjaldaráformum og hernaðarhyggju. Sérstaklega var litið til þeirra ógnana sem Bandaríkjastjórn hefur haft uppi gagnvart þeim ríkjum sem kennd hafa verið við „öxul hins illa“: Íran, Norður-Kóreu, Sýrlandi og Kúbu, einnig Venesúela og Simbabwe. Þá var bent á aukin hernaðarumsvif Bandaríkjamanna í Kólumbíu og Filippseyjum, fjölgun herstöðva á svæði sem nær frá Austur-Afríku til Suður-Asíu og áætlanir um aukinn kjarnorkuvígbúnað.

Ráðstefnan í Japan lagði mikla áherslu á baráttu gegn styrjaldaráformum á Kóreuskaganum og auknum heimsvaldasinnuðum umsvifum í Austur-Asíu.

Á ráðstefnunni í Genf var sérstaklega litið til Evrópu og rætt um nauðsyn baráttu gegn evrópskum her og auknum vígbúnaði í Evrópu. Leggja verði áherslu á að öryggi okkar er best tryggt með afvopnun, friði, félagslegu réttlæti og samstöðu. Lýst var yfir samstöðu með alþjóðlegri baráttu gegn bandarískum herstöðvum og að í Evrópu verði sú barátta tengd baráttu gegn herstöðvum NATO. Þá var lögð áhersla á samvinnu friðarhreyfingarinnar við samfélög og samtök múslíma. Ráðstefnan í Genf lýsti yfir stuðningi við yfirlýsingar Kaíró-ráðstefnunnar í desember 2002 (önnur Kaíró-ráðstefna er áætluð 27. október) og Jakarta-ráðstefnunnar.

Helstu atriði Jakartar-yfirlýsingarinnar

(sjá líka lauslega þýðingu hluta ályktunarinnar):

Allar erlendar hersveitir verði tafarlaust fluttar burt frá Írak
Írökum verði leyft að ráða framtíð sinni sjálfir í samræmi við grundvallarreglur sjálfsákvörðunarréttar
Hreyfingar sem berjast fyrir friði og réttlæti komi á fót alþjóðlegum alþýðudómstóli
Árásaraðilar borgi kostnað af viðgerðum vegna stríðsins beint til Íraka
Fastafulltrúar í Öryggisráði SÞ axli ábyrgð á afleiðingum meira en 10 ára viðskiptabanns
Allar erlendar skuldir Íraks verði felldar niður
Stuðlað verði að alþjóðlegri baráttu til að binda endi á hernám Palestínu
Landnámssvæðunum verði skilað aftur og allir palestínskir flóttamenn fái að snúa heim
Fordæmum áframhaldandi íhlutun Bandaríkjanna í Palestínu
Þjóðarréttur Palestínumanna verði viðurkenndur sem forsenda réttláts og þar með viðvarandi friðar á þessu svæði
Innnrásin í Írak er hluti af því efnhagsstríði sem nú er háð gegn þjóðunum í suðri
Krefjumst alþjóðlegrar afvopnunar
Krefjumst sérstaklega eyðingar allra kjarnorkuvopna
Miðausturlönd verði svæði sem verði laust við gereyðingarvopn, þar með talið og ekki síst Ísrael, það land sem hefur mestan eyðingarmátt
Við einsetjum okkur að halda áfram að byggja upp hina alþjóðlegu hreyfingu fyrir friði og réttlæti
Grundvallarstefna okkar felst meðal annars í að byggja upp sanna alþjóðahyggju að neðan þar sem við myndum nýtt alþjóðasamfélag sem byggist á jöfnuði og lýðræði
Við höfnum stríði í hvaða mynd sem er, hvort sem eru opin, yfirlýst stríð milli ríkja, stríð gegn alþýðuhreyfingum, efnahagsleg stríð gegn fátæku fólki eða stríð gegn pólitískum baráttumönnum og andstæðingum ríkjandi skipulags
Við skorum á öll samtök, alþýðuhreyfingar og einstaklinga sem eru sammála greiningu okkar og aðgerðaáætlun að sameinast í sameiginlegu átaki til myndunar alþjóðlegrar Samstöðuhreyfingar fyrir heimsfriði (Solidarity Network for Global Peace)

Herinn burt! – alls staðar

Á Jakarta-ráðstefnunni voru líka ræddar hugmyndir um aðgerðir á næstunni. Rætt var um aðgerðir í september og þá m.a. horft til ráðherrafundar Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar (WTO) í Cancún í Mexíkó 10.-13. september. Síðan hefur verið ákveðið að auk aðgerða af því tilefni verði 27. september alþjóðlegur baráttudagur friðarhreyfingarinnar. Þá var rætt um baráttuáætlun undir nafninu „Veröldin hafnar Bush“ (The World Says No to Bush) sem muni ná hámarki með aðgerðum vegna landsfundar Repúblikanaflokkins í New York í september 2004. Loks var rætt um að helga fyrri hluta ársins 2004 baráttunni gegn herstöðvum Bandaríkjanna og Friðarhreyfingu Asíu falið að hafa frumkvæði að því.

Ráðstefnur í Bandaríkjunum

Á ráðstefnu International A.N.S.W.E.R., sem 850 manns víðs vegar að úr Bandaríkunum sóttu, voru helstu umræðuefnin: „Hvaða áætlanir hefur ríkistjórn Bush?“ og „Hvert stefnir friðarhreyfingin?“ Rædd voru heimsvaldasinnuð markmið utanríkisstefnu Bush-stjórnarinnar, kynþáttahyggja og atlögur stjórnarinnar að mannréttindum og hagsmunum verkalýðsstéttarinnar heima fyrir. Ennfremur var rætt um hernám Íraks og ógnanir Bush-stjórnarinnar gagnvart Kúbu, Kóreu, Simbabwe, Sýrlandi, Líbanon, Palestínu og fleiri löndum.

Ráðstefnu United for Peace and Justice sóttu á sjötta hundrað manns frá 38 fylkjum Bandaríkjanna, fulltrúar nærri 400 samtaka. UFPJ hefur lagt áherslu á að samfylkja sem flestum milli ysta vinstrisins og frjálslyndra demókrata, en mörg samtök sem eiga aðild að UFPJ eiga einnig aðild að öðrum samfylkingum, svo sem International A.N.S.W.E.R. eða Win Without War, sem hefur verið lýst sem meira „mainstream“, þ.e. ekki með jafn víðtæka og djúpstæða gagnrýni á stefnu Bandaríkjastjórnar en andvíg stríðsstefnunni. Áherslur ráðstefnu UFPJ voru svipaðar áherslum International A.N.S.W.E.R.. Helstu áherslu voru þessar:

Berjast gegn utanríkisstefnu Bush-stjórnarinnar.
Andæfa aðför að innflytjendum og borgaralegum rétttindum.
Tengjast hreyfingunni fyrir alþjóðlegu réttlæti (global justice movement) – fylkja liði gegn Alþjóðaviðskiptastofnuninni (WTO).
Berjast fyrir að bundinn verði með friðsamlegum hætti endir á hernámi Ísraela á palestínsku landi.
Bent var á að BNA hefur beinlínis ógnað ýmsum ríkjum, svo sem Sýrlandi, Íran, Kúbu og Norður-Kóreu, og að hernaðarleg íhlutun fer vaxandi í Rómönsku Ameríku, Afríku og Asíu svo sem með aukinni aðstoð við ríkisstjórn Kólumbíu (Kólumbíu-áætlunin), styrkingu á herafla Bandaríkjanna á Filippseyjum, fjölgun herstöðva á svæði sem nær frá Austur-Afríku til Suður-Asíu og stöðugri aðstoð við Ísrael.
Þá er á það bent að Bandaríkjastjórn vinnur að því að grafa undan samningum um takmörkum kjarnorkuvopna og vinnur að þróun næstu kynslóðar kjarnorkuvopna.
Heima fyrir notar stjórnin stríðið gegn hryðjuverkum sem átyllu til að draga úr borgaralegum réttindum og skerða velferðarþjónustu.
Þá fer kynþáttamismunun vaxandi, einkum gagnvart fólki af arabískum, asískum og rómansk-amerískum uppruna sem og gagnvart múslímum almennt.

Athyglisvert er að á báðum þessum ráðstefnum, sem sameinuðu gífurlega mörg og fjölbreytt samtök í Bandaríkjunum, og ekki síður á ráðstefnu UFPJ, sem skilgreinir sig kannski sem víðtækari samfylkingu en hið „and-kapítalíska“ International A.N.S.W.E.R., eins og einn skýrsluhöfundur frá ráðstefnu UFPJ komst að orði, var baráttan gegn Íraks-stríðinu og baráttan framundan sett í samhengi við ekki aðeins almennar atlögur Bush-stjórnarinnar að mannréttindum í kjölfar 11.september heldur einnig andverkalýðssinnaða stefnu stjórnarinnar heima fyrir og hinn óhefta kapítalisma á heimsvísu sem m.a. kristallast í starfsemi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar.

Það kom sem sagt fram lítill pólitískur eða hugmyndafræðilegur munur á þessum tveimur ráðstefnum. Þó kom fram á ráðstefnu UFPJ ákveðinn ágreiningur við International A.N.S.W.E.R. sem sneri að einum ákveðnum aðgerðum. Það varð sem sagt ekki samstaða um það á ráðstefnu UFPJ að styðja alþjóðlegan aðgerðadag 27. september. Hugmynd um aðgerðir þennan dag kom fram í sambandi við ráðstefnu friðarhreyfinganna í Berlín í apríl en International A.N.S.W.E.R. tók svo þessa hugmynd upp og reyndar var hún þá einnig farin að skjóta rótum víðs vegar um heim. Upphaflega var talað um einhverjar aðgerðir í september, t.d. í tengslum við ráðherrafund WTO í Cancún í Mexíkó 10.-13. september, t.d. 11. september, og reyndar beinist athygli friðarhreyfingarinnar líka að aðgerðum gegn WTO á þessum tíma. Hins vegar var 27. september valinn sem alþjóðlegur baráttudagur friðarhreyfingarinnar vegna þess að þá eru þrjú ár liðin frá því að seinni intifadan, uppreisn Palestínumanna, hófst, og hugmyndin er að leggja áherslu á samstöðu með palestínsku þjóðinni um leið og hernámi Íraks verði mótmælt og frekari stríðsáformum og hernaðarhyggju andæft. Ástæðan fyrir að á ráðstenu UFPJ náðist ekki samstaða um þennan dag er í fyrsta lagi sú að þessi dagur er líka mjög heilagur dagur hjá Gyðingum (Rosh Hasanah). Í öðru lagi vöruðu hin mikilvægu friðarsamtök verkalýðsfélaga, U.S. Labor Against the War, við því að afstaðan til Palestínu-málsins væri umdeild og viðkvæm í bandarískri verkalýðshreyfingu og áhersla á það mál gæti skaðað þá samstöðu sem hefði náðst í verkalýðshreyfingunni í baráttunni gegn stríði. Það er því útlit fyrir að UFPJ muni haldi sig til hlés 27. september og undirbúningurinn í Bandaríkjunum verði fyrst og fremst í höndum International A.N.S.W.E.R., en reyndar eiga nokkur samtök aðild að báðum þessum friðarbandalögum.

Á ráðstefnu UFPJ kom einnig fram ágreiningur um afstöðuna til Demókrataflokksins. Rætt var um möguleika á að virkja flokkinn til andstöðu við stríðsstefnuna. Sumir, svo sem félagar Græningjaflokksins (Green Party) og óánægðir demókratar, töldu Demókrataflokkinn vera eðlilegan skotspón friðarhreyfingarinnar, en aðrir töldu að fara þyrfti varlega til að styggja ekki hugsanlega bandamenn úr röðum demókrata. Niðurstaðan var þó sú að stefna að mótmælaaðgerðum í tenglsum landsfundi beggja stóru flokkanna, Repúblikanaflokksins og Demókrataflokksins sumarið 2004. Þá komu einnig fram efasemdir hjá sumum ráðstefnugestum varðandi baráttuna gegn ofurvaldi stórfyrirtækjanna (anti-corporate campaign). Í sjálfu sér var ekki ágreiningur um samstöðuna með hreyfingunni gegn hnattvæðingu (eða fyrir alþjóðlegu réttlæti – anti-globalization movement eða global justice movement, eins og vaxandi tilhneiging er til að kalla hreyfinguna). Hins vegar töldu margir að baráttan gegn ofurvaldi stórfyrirtækjanna væri svo miðlæg í þessari hreyfingu að ekki væri hægt að sniðganga hana og leggja þyrfti áherslu á dýpri greiningu á samspilinu milli þessa þáttar og hernaðarhyggju og stríðsstefnu til að styrkja nánara samstarf þessara tveggja hreyfinga. En raunar hafa þessar hreyfingar verið samtvinnaðar frá upphafi og mörg aðildarfélög bæði UFPJ og International A.N.S.W.E.R. hafa verið virk í réttlætishreyfingunni, svo ég noti það orð.

Sjá líka:

· Yfirlit yfir sögu nýju friðarhreyfingarinnar

· Aðgerðaáætlun friðarhreyfingarinnar 2003-2004

· Mótmæli gegn hernaðaraðgerðum víða um heim – sept.-okt. 2001