Einar lafsson

 

Aljlega rttltishreyfingin

Umrur um hva felst kjrorinu Vi eigum vl ruvsi verld

 

3. Vi eigum vl ruvsi verld ef...

11.8.2006 drg

 

Susan George: Another World is possible if... London, New York: Verso. 2004

 

Bk Susan George, Another World is Possible if..., kom t ri 2004. Susan George er bandarsk en hefur bi megni af snum fullorinsrum Frakklandi. Hn var virk Vetnamhreyfingunni snum tma. ri 1976 kom t eftir hana bkin How the Other Half Dies: The Real Reasons for World Hunger, sem vakti allmikla athygli. Hn var um skei forystu fyrir Greenpeace-samtkunum og er n forystu Attac Frakklandi. Hn hefur tt aild a Transnational Institute Amsterdam (www.tni.org) og fjalla miki um nfrjlshyggju, hnattvingu, mlefni runarlanda og aljlegar fjrmlastofnanir.

 

Meginema rija Aljlega samflagsingsins (World Social Forum) Porto Alegre janar 2003 var barttuaferir. ar flutti Susan George ru sem birt er sem sasti kafli bkarinnar. bk sinni setur George fram nokkur atrii sem eru skilyri ess a ruvsi verld geti ori a veruleika. Bkin fjallar aeins a litlu leyti um hvernig essi ruvsi verld ltur t, hn er frekar einskonar barttufri, fjallar um hvaa skilyri arf til a breyta verldinni og hva vi urfum a gera. Kaflar bkarinnar gefa strax grfa hugmynd um efni hennar:

 

Fyrsti hluti: Vi eigum vl ruvsi verld ef...

  1. vi vitum um hva vi erum a tala
  2. vi bjrgum jrinni
  3. vi ttum okkur hverjir eru aalhlutverkum
  4. vi beinum spjtum okkar a hinum raunverulegu andstingum
  5. Evrpa vinnur stri innan Vesturlanda

Hvaa ruvsi verld? Hugmyndir um hi mgulega

Annar hluti: ruvsi verld er innan seilingar ef...

  1. vi tkum alla me og myndum bandalg
  2. vi tengjum saman stjrnml og ekkingu
  3. eir mila ekkingu sem ba yfir henni
  4. vi losum okkur vi gilegar tlsnir
  5. vi berjumst n ofbeldis

 

...ef vi vitum um hva vi erum a tala

Ori hnattving hljmar eins og um s a ra efnahagslegt kerfi sem setji ll lnd, allar stttir og allt flk inn eina samrmda heild. En svo er hreint ekki. raun tknar etta or verfugt: mjg jafna akomu mismunandi landa a hinu aljlega efnahagskerfi og fjldi flks stendur rauninni frammi fyrir v a v er ofauki bi hva varar framleislu og neyslu.

 

George fjallar nokku um hva hnattving ir. Eitt sr hefur etta or auvita mjg ljsa merkingu en a sem vi erum a tala um skrist strax allvel me v a segja hnattving strfyrirtkjanna (ea forsendum strfyrirtkjanna) (corporate-led globaliation). tt fjljleg fyrirtki su ekkert ntt, hafa au aldrei fyrr veri svona mrg, svona virk og rk og haft jafnmikil plitsk hrif. a eru au sem raun ra mestu um hvernig tilskipanir Evrpusambandsins, samningar Aljaviskiptastofnunarinnar og miki af textum fr rstefnum Sameinuu janna eru skrifair.

 

a m lka tala um hnattvingu fjrmagnsins (finance-driven globalisation) enda skiptir miklu mli fyrir run hnattvingarinnar a fr lokum 9. ratugar sustu aldar hafa vestrn rki afnumi flestar hindranir fyrir fjrmagnsflutninga.

 

rija oralagi, sem lsir fyrirbrinu, er hnattving nfrjlshyggjunnar (neo-liberal globalisation).

 

Kaptalisminn hefur auvita veri hnattrnt fyrirbri ldum saman en s hnattving, sem einkennd er me eim orum sem hr hafa veri notu, er njasta skei kaptalismans, skei sem hfst kringum 1980. Munurinn liggur umfangi hans og eli helstu gerenda hans: risafyrirtkin og fjrmlastofnanirnar hafa n verulegt svigrm til a setja reglur sem stjrna llum og mta almenningsliti, m.a. vegna ess a essir ailar ra lka oft fjlmilunum. eir skjast eftir meiri vldum til a sveigja stefnuna jafnt jlegum sem aljlegum stjrnmlum a eigin rfum.

 

...ef vi bjrgum jrinni

Rtt eins og strfyrirtkin lta sr hag einstaklinga og samflaga lttu rmi liggja skeyta au heldur ekki um nttruna nema a s eim hag. En ar fyrir utan telur George a kaptalismi og umhverfisleg sjlfbrni su rklega samrmanleg. essar tvr heimsskoanir, s vistfrilega og efnahagslega, eru stri og staan er s, eins og nnar er snt fram essum kafla, a hin vistfrilega heimsskoun verur a vera ofan . Efnahagslegur vxtur (sem er grundvallaratrii eli kaptalismans) getur ekki haldi fram endalaust. essu verum vi a gera okkur grein fyrir. En hi hnattvdda efnahagskerfi gengur t t sfellt meiri vxt og drifkraftar ess knja a reglur sem hamla honum, ..m. reglur til a vernda umhverfi, veri afnumdar. a er tiloka a koma llum jararbum t r ftktarstu sinni nema ruu lndin taki upp orkugjafa og framleisluaferir sem eru sjlfbrar og mengunarlausar.

 

...ef vi ttum okkur hverjir eru aalhlutverkum

Hr er annars vegar um a ra opinberar stofnanir og samrsvettvang opinberra aila:

 

Hins vegar eru einkaailarnir. Hr fjallar George um run fjljlegu fyrirtkjanna og fjrmagnsmarkaanna. Hn segir fr totaoti (lobbisma) og skipulgum rstihpum. Hr er um gfurlega marga hpa a ra, samtk, stofnanir og fyrirtki sem srhfa sig rgjf og totaoti. Hn fjallar srstaklega um nokkur samtk, svo sem:

 

(Hr er aeins tali nokku af v helsta. Varandi nnari upplsingar m benda http://global-elite.org/elitewiki/index.php)

 

...ef vi beinum spjtum okkar a hinum raunverulegu andstingum

Susan George vill frekar nota ori andstingur en vinur og rkstyur a me v a sarnefnda ori kalli ekkert minna en fullnaarsigur en sum vi rauns verum vi a horfast augu vi a plitskir sigrar su nnast aldrei fullnaarsigrar. A takast vi andstinga sem hr um rir krefst ekkingar, plitskrar hernaarlistar og barttu til langs tma.

 

Hn varar vi tvenns konar ranghugmyndum sem stundum koma upp egar rtt er um a breyta heiminum. Annarsvegar a fyrst verum vi a breyta okkur og hinsvegar a andstingurinn s bara einfaldlega kaptalisminn. a hi sarnefnda s kannski ekki rangt sjlfu sr gengur a rauninni ekki a hefja barttuna eim forsendum, a er eins og a berjast gegn hugtaki ea marghfa skrmsli, a veit engin hvar byrja og raunveruleg bartta getur aldrei hafist. Ef kaptalisminn eftir a ba sigur, verur a niurstaa af tal orrustum en ekki ekki einhverjum ragnarkum. Vi getum ekki heldur fari af sta essa barttu t fr v a allir sem taka tt henni urfi fyrst a koma sr saman um lokaniurstuna. Menn vera a vira hver annan a greini um framtarsn og barttuaferir og barttan fyrir betri heimi m ekki hverfa skuggann fyrir innbyris rtum og barttu um t.d. byltingarstefnu ea umbtastefnu.

 

essi bartta hltur a fara fram mrgum svium og andstingurinn getur veri nlgur ea fjarlgur, str ea smr snium, margbreytilegur og illskiljanlegur ea einfaldur og auskilinn. Hann getur veri veri byggarlaginu ea innan jrkissins, eins og vinveitt rkisstjrn, plitskir flokkar og samtk, einstk fyrirtki ea samtk atvinnurekenda. Hann getur veri bundinn vi kvenar heimslfur ea svi, svo sem viskiptabandalg, ea heimsvsu eins og aljlegu viskiptastofnanirnar, fjljleg fyrirtki og aljleg samtk fyrirtkja og fjrmlamanna.

 

...ef Evrpa vinnur stri innan Vesturlanda

etta rkstyur Susan George ann htt a hin afturhaldssmu Bandarki veri a f mtvgi. Sem stendur er a bara Evrpa sem hefur bi efnahagslegt og tknrnt afl sem og sgulega og menningarlega reynslu til a taka forystu essum tmapunkti sgunnar um a fara ara lei. Spurningin er essi: Getur Evrpa lagt til einhverja ara lei til a mta verldina? Er hgt a mta verldina lei, og ef svo er, hvernig?

 

Susan George minnir a Evrpusambandi var upphaflega stofna sjtta ratug sustu aldar t fr eirri grundvallarhugmynd a leysa greining frisamlegan htt me tilvsan til aljlegra laga. v miur gengur flest fuga tt n Evrpu. Hn nefnir nokkur atrii

 

 

En msan mikilvgan greining m greina milli Evrpu og Bandarkjanna, svo sem afstu til runarhjlpar, mengunar og umhverfismla og raksstrsins rtt fyrir stuning nokkurra Evrpurkja vi a. En Evrpumenn, evrpskar rkisstjrnir og evrpskar stofnanir vera a losa sig undan hugmyndafrilegu og plitsku forri Bandarkjanna.

 

Mikill hluti aljlegu rttltishreyfingarinnar er a leggja til eitthva sem samsvarar hinu almenna evrpska kerfi sem byggist skattlagningu, dreifingu lfsga og lrislegri tttku og raist Vestur-Evrpu eftir 1930 og srstaklega eftir seinni heimsstyrjld. rtt yfir a essu kerfi hafi veri greidd ung hgg er a a minnsta kosti a hluta enn til. Engum dettur hug a etta kerfi hafi veri fullkomi. En a baki ess liggur hugmynd og hugsjn um samstu, og s hugsjn er djpst og brlifandi enn. Susan George heldur v fram a etta evrpska flagslega kerfi s megin steitingasteinninn v sem hn nefnir stri innan Vesturlanda. Evrpskir tttakendur aljlegu rttltishreyfingunni hafa srstaka byrg vegna ess a eir hafa meiri mguleika en flagar eirra Bandarkjunum a hafa hrif sitt valdaumhverfi.

 

Hvaa ruvsi verld? Hugmyndir um hi mgulega

 

Bk Susan George fjallar ekki fyrst og fremst um hvernig ruvsi verld geti liti t heldur frekar hva urfum a gera til a koma breytingum af sta. Hn vkur a essu vifangsefni millikafla bkinni. ruvsi verld, segir Susan George, verur a byrja me nrri stefnu anda Keynes ar sem skattar og skipting ganna er ndvegi rtt eins og a kerfi sem hfst jlegum grundvelli snemma sustu ld eim rkjum sem n eru flokki hinna auugu rkja.

 

essu felst

 

etta krefst m.a.

 

Varandi umhverfisml nefnir hn t.d. a

 

En jafnvel tt tkist a n peninga til tekjujfnunar (t.d. me aljlegum skttum) yri a koma upp einhverjum tkjum til a vinna verki. Susan George bendir leiir n ess a tiloka arar leiir:

 

 

nefnir hn fleiri dmi sem taka m sem fyrirmynd:

 

o        Bolsa Escola taki Brasilu til a koma fleiri brnum skla (sj http://ehlt.flinders.edu.au/education/iej/articles/v4n2/denes/BEGIN.HTM)

        Hugmyndir, sem hafa veri kenndar vi peranska hagfringinn Hernan de Soto, um a ftkt flk og eignir ess (flk sem oft er me einhverja starfsemi hinum formlega atvinnugeira samflagsins) geti gefi meira af sr og nst betur bi sjlfu sr og samflaginu, s a skr og viurkennt.

        Grameen-bankarnir, sem eiga uppruna sinn Bangladesh og byggjast drum smlnum til ftks flks, sem ekki ess kost a f ln hj rum fjrmlastofnunum, og gefur eim annig fri a koma sr upp ltilli atvinnustarfsemi sem ngir til framfrslu.

 

o        Grameen-bankarnir (sj http://www.grameen-info.org/)

 

 

Susan George vsar til annarra bka ar sem fjalla er um hvernig mtti skipuleggja samflagi ruvsi. Meal bka sem hn nefnir er Parecon: Life after Capitalism (Verso: 2003) eftir Michael Albert og Alternatives to Economic Globalization. A Better World is Possible.

 

Hins vegar hefur Susan George efasemdir um tr margra grningja a hgt s a fra sem flest heim hra, hn efast um a vi komumst undan hinu flkna efnahagskerfi sem gerir slkt mgulegt. etta er, segir hn, kannski hinn raunverulegi munur raunsismnnunum og hinum sem hn kallar tpista. Hn ltur hugmyndir snar um aljlega skattheimtu og dreifingu gana sem raunsjar mean afturhvarf til einfaldari tma, ar sem flest er leyst heima hrai, er frekar tpa. Flk mun halda fram a ba strum borgum, vi verum fram h margvslegri framleislu fjarlgum stum, margar vrur sem rf er vera framleiddar strum verksmijum framtinni verur fram rf fyrir blndu af litlum, mealstrum og strum fyrirtkjum, en au urfa ekki endilega a vera einkarekin ea rekin kaptalskum grundvelli.

 

tt Susan George beini mjg sjnum snum til hinna ftkari landa, egar hn veltir fyrir sr ruvsu verld, segir hn a ekki megi loka augunum fyrir vandamlum hinna rkari landa norri. ar er til dmis tilhneiging til aukins atvinnuleysis, tmabundinnar atvinnu og ftktar og kva og rvntingar sem v fylgir.

 

Bankana mtti hugsa sr sem samvinnuflg og allavega tti eim a vera skylt a rstafa hluta af fjrmagni snu til a lna hinum ftkari og styrkja byggirnar. (Hn bendir v sambandi lggjf Bandarkjunum, Community Reinvestment Act (CRA) (http://www.ffiec.gov/cra/default.htm). Hn bendir lka a 6-7% efnahagskerfisins Bandarkjunum er utan hins kaptalska kerfis: samvinnuflg, rekstur vegum flagasamtaka, fyrirtki sem starfsmennirnir sjlfir stjrna og miskonar nnur eignar- og rekstarform.

 

lok essa kafla vkur Susan George a hugmyndinni um heimsstjrn, rkisstjrn heimsvsu. Slkar hugmyndir telur hn raunhfar, alla vega br, enda yri slk stjrn vsast hndum sama flks og n rur. Hins vegar mtti kannski hugsa sr Aljlega samflagsingi (World Social Forum) samvinnu vi aljlegt ingmannaing (Parlamentary Forum) sem skref essa tt.

 

...ef vi tkum alla me og myndum bandalg

seinni hluta bkarinnar fjallar Susan George fyrst og fremst um skipulagningu hreyfingarinnar og barttunnar og hvers arf a gta starfinu. Hr talar hn af langri reynslu allt fr barttunni gegn Vetnamstrinu sjunda ratug sustu aldar hn er me miki af hagntum leibeiningum sem ekki vera tundaar hr tt gagnlegar su.

 

Vi urfum:

 

Samstarf, samfylking, bandalag etta er mjg mikilvgt. Susan George fordmir einangrunarstefnu. Oft getur maur lent v a eiga samlei einhverri barttu me flki sem er maur er sammla a miklu leyti, en maur getur teki hndum saman me eim essu mli n ess a lta af snum eigin skounum rum mlum og burt s fr hvort hvort maur nlgast etta ml a einhverju leyti fr rum forsendum. Aljlega rttltishreyfingin, hinar fjlmennu mtmlaagerir, samflagsingin, allt hefur etta ori mgulegt af v a menn ltu ekki einangrunarstefnu vlast fyrir sr. En hn fjallar lka um stjrnmlaflokka sem kvei vandaml essari samfylkingu vegna ess hversu sjlfhverfir eir eru, a er eli eirra a vera uppteknir af fylgi og ess vegna reyna eir gjarnan a trana sr fram, eigna sr rangurinn, gera mlamilanir o.s.frv.

 

...ef vi tengjum saman stjrnml og ekkingu

ekking hefur alltaf veri mikilvg frelsis- og rttindabarttu alu en aldrei sem n. Hr m nefna ekkingu efnahagskerfi heimsins, fjrmlastofnunum, eli nfrjlshyggjunnar og hnattvingarinnar, ekkingu umhverfismlum og svo framvegis og ekki sst mikilvgi ess a vita af rum sem urfa a heyja barttu, s ekking gerir mnnum kleyft a bindast samtkum ea bandalgum. Og er lka mikilvgt a vita hvernig hin msu svi tengjast, annig a t.d. umhverfissinnar og barttumenn fyrir rttindum verkaflks ea frumbyggja tti sig a eir eiga samlei. essu sambandi vitnar Susan George lka til skrifa talska marxistans Antonio Gramsci um hi menningarlega forri ( ensku cultural hegemony) ea hi menningarlega vald hinna randi sttta.

 

...ef eir mila ekkingu sem ba yfir henni

Hr er fjalla um mikilvgi ess a eir sem ba yfir ekkingu mili henni fram, fjalla er um msar leiir til ess og aferir og milar hfundur ar af langri reynslu sinn.

 

...ef vi losum okkur vi gilegar tlsnir

Ein besta leiin til a tapa orrustu er a byggja stjrnlist sna rngum forsendum og tlsnum, segir Susan George. Hr telur hn upp nokkrar mikilvgar tlsnir sem hn hefur rekist ferli snum:

 

... ef vi berjumst n ofbeldis

Ofbeldi og skemmdarverk mtmlaagerum vinna venjulega gegn tilgangi ageranna. Sumir segja a reynslan sni a eirir dragi helst a sr athygli fjlmilanna, en einmitt ess vegna vinna eirirnar gegn tilgangi ageranna. Ef um er a ra stra mtmlagngu og ltill hluti stelur senunni me eirum er hann rauninni a vinna skemmdarverk gegn hinum, frttir vera kannski meiri en hins vegar fellur meginatrii skuggann, fjldinn sem mtmlir frisamlega, rdd hans og krfur. Str frisamlega hreyfing er kannski dmd eftir litlum hpi sem sker sig r. Agerir sem fjldi manns og samtk hafa veri a undirba langa tma hverfa skuggann af agerum fmenns hps sem kemur inn r n ess a hafa teki tt undirbningsvinnunni. Hr nefnir Susan George dmi r mtmlaagerum undanfarinna ra svo sem Gautaborg og Gena jn og jl 2001 ea egar rs BP-bensnst dr athyglina fr 80 sund manna mtmlum gegn G-8 fundinum Evian Frakklandi ri 2003. Srstaklega nefnir hn Black Bloc-hpana sem dmi um hpa sem hn telur vinna slk skemmdarverk. Hn fjallar lka um barttuafer sem sumir boa, a egar beitt s ofbeldi og yfirvldum gra, bregist au vi me v a sna sitt rtta eli, sem er ofbeldiseli, og a ti svo aftur undir andstu almennings vi yfirvld.

 

egar rtt er um ofbeldi verur a greina milli ofbeldis gagnvart flki og skemmdarverkum eignum. Ofbeldi gagnvart flki er aldrei rttltanlegt nema algerri nauvrn. Hinsvegar geta skemmdarverk veri rttltanleg sumum tilvikum. Sem dmi um skasemi ofbeldis nefnir hn:

 

 

sta ess a efna til eira til a gera mtmlaagerir eftirtektarverar er betra a gera r lflegar annan htt. Mtmlaagerir urfa ekki a vera grafalvarlegar. a er hgt a hafa karnivalstemmningu og grn getur veri beittara en ofbeldi.