Einar Ólafsson

Ráðstefna evrópskra alþýðuhreyfinga

birtist á Morgunpósti VG 7. okt. 2004

Dagana 15. til 17. október verður í þriðja sinn haldin ráðstefna evrópskra alþýðuhreyfinga, Evrópskt sósíalfórum, eða upp á enska tungu European Social Forum. Að þessu sinni hefur ráðstefnunni verið valinn staður í London, en í janúar síðastliðnum var fjórða heimsráðstefnan haldin í Mumbai á Indlandi.

Furðu hljótt hefur verið um þessar ráðstefnur í íslensku fjölmiðlum, það hefur varla verið minnst á þær, og hafa þær þó dregið að sér tugi þúsunda þátttakenda, þarna hafa verið saman komnir áhrifamestu og virtustu gagnrýnendur þess efnahagslega og pólitíska kerfis sem nú er ráðandi um allan heim og þarna hafa verið tekin fyrir ótal viðfangsefni ekki aðeins til að gagnrýna heldur líka til leita nýrra lausna, enda hefur kjörorð þessara samkoma verið að við eigum völ á öðruvísi veröld, á ensku Another world is possible eða á spænsku Un otro mundo es posible.

Fyrsta heimsráðstefnan var haldin í borginni Porto Alegre í Brasilíu í janúar 2001. Þá hafði hin alþjóðlega andófshreyfing gegn hnattvæðingu farið mjög vaxandi um nokkurra ára skeið, einkum þó frá mótmælunum miklu gegn Alþjóðaviðskiptastofnuninni í Seattle haustið 1999. Þessi hreyfing hafði fyrst og fremst birst sem andófshreyfing en fór nú æ meir að koma fram undir jákvæðum formerkjum og er nú gjarnan kölluð baráttuhreyfing fyrir hnattrænu rétttlæti, Global Justice Movement, en sumir vilja frekar kalla hana andkapítalísku hreyfinguna.

Helstu mótmælaaðgerðirnar hafa verið vegna funda Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, Alþjóðabankans og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins auk Evrópusambandsins og annarra svæðisbundinna bandalaga fyrir utan mótmæli gegn stríði á undanförnum misserum. Einnig hafa verið mótmælaaðgerðir vegna hinna árlegu funda forsvarsmanna stórfyrirtækjanna og áhrifamestu stjórnmálamannanna, World Economic Forum, sem hafa venjulega verið haldnir í janúar í Davos í Sviss. Á þeim fundum hafa verið lagðar línurnar varðandi hið alþjóðlega efnhagskerfi. Nú kom upp sú hugmynd að halda á sama tíma ráðstefnu alþýðunnar til að leggja línurnar fyrir öðruvísi veröld, veröld á forsendum alþýðunnar. Þessi ráðstefna var kölluð á ensku World Social Forum, á spænsku Foro Social Mundial o.s.frv. Það er álitamál hvernig beri að þýða þetta á íslensku, þetta er ekki beinlínis ráðstefna heldur frekar vettvangur til að koma saman og ræða málin, vettvangur fyrir margar ráðstefnur, fundi, málstofur, listrænar uppákomur og mótmælaaðgerðir.

Fyrstu heimsráðstefnu alþýðuhreyfinga, ef við notum það orð, var sem sagt valinn staður í Porto Alegre í Brasilíu. Það var lögð rík áhersla á að staðurinn yrði í þriðjaheimslandi og Brasilía varð fyrir valinu af því að þar voru mjög sterkar hreyfingar eins og hin öfluga hreyfing landbúnaðarverkamanna og leiguliða, MST, og verkalýðssambandið CUT. Borgaryfirvöld í Porto Alegre voru líka mjög jákvæð, en Verkamannaflokkurinn, PT, hefur stjórnað borginni í mörg ár.

Það var búist við nokkur hundruð manns til Porto Alegre í janúar 2001 en 20 þúsund manns mættu. Árið eftir komu nær 100 þúsund manns og annað eins þriðja árið. Þá var ákveðið að halda fjórðu ráðstefnuna í Mumbai sem áður hét Bombay á Indlandi og enn var þátttakan svipuð.

Fljótlega var farið að halda svæðisbundnar ráðstefnur milli heimsráðstefnanna. Haldnar hafa verið Asíu-, Afríku- og Ameríkuráðstefnur, ráðstefnur fyrir Miðjarðarhafssvæðið og svæðið kringum Amazon, í einstökum löndum svo sem Indlandi, Nýja Sjálandi-Aotearoa, Danmörku (nú í byrjun október), Brasilíu, og jafnvel fyrir einstakar borgir, t.d. í Boston og a.m.k. fjórar borgir í Svíþjóð. Fyrsta Evrópuráðstefnan var í Flórens haustið 2002 og komu þar saman um 65 þúsund manns víðsvegar að úr Evrópu. Þeirri ráðstefnu lauk síðan með milljón manna mótmælagöngu gegn fyrirhugaðri innrás í Írak. Í fyrra var Evrópuráðstefnan haldin í París og nágrenni og hana sóttu um 50 þúsund manns.

Og nú er undirbúningur að þriðju ráðstefnunni langt kominn í London. Meira en þúsund samtök hafa tekið þátt í að undir búa allskyns fundi og samkomur og er þegar búið að skrá á dagskrána meira en 900 samkomur. Það eru margvísleg samtök sem koma að þessu, verkalýðsfélög, friðarsamtök, mannréttindasamtök, samtök gegn kynþáttahyggju, hjálparsamtök o.s.frv. Búast má við tugum þúsunda þátttakenda en óvíst að fréttir af ráðstefnunni nái hingað með haustskipum. Hins vegar er hægt að fá fréttir gegnum internetið, sjá nánar á http://notendur.centrum.is/~einarol/.