|
Einar Ólafsson |
Veljum öðruvísi veröld |
Íhaldsöm róttækni, nútímavæðing og fúakofar
|
|
|
eftir Einar Ólafsson |
|
|
|
Birtist í Morgunblaðinu 29. ágúst 2007 Á undanfarinni öld þótti það nokkurt last að vera
kallaður íhaldsamur. Einn stjórnmálaflokkur, Sjálfstæðisflokkurinn, mátti
sæta því að vera uppnefndur „íhaldið“. Það skýtur því nokkuð
skökku við, að þeir sem helst börðust fyrir varðveislu Bernhöftstorfunnar
fyrir hartnær fjörutíu árum tilheyrðu margir þeim hópi sem kenndur var við
róttækni, og var það reyndar líka skammaryrði í munni sumra. Það þótt hins
vegar í meira lagi íhaldsöm afstaða að vilja vernda þessa fúakofa, nútíminn
kallaði á að þeir vikju fyrir nýtísku glæsihúsum. Framtíðarsýn hinna
íhaldssömu róttæklinga hefur þó sannað sig og fáir eru þeir nú sem amast við
Bernhöftstorfunni. Þótt svokallaðir róttæklingar hafi kannski borið hitann og
þungann í þeirri baráttu höfðu þeir líka stuðning einstaklinga úr röðum hins
svokallaða „íhalds“. Margir töldu að eftirleiðis þyrfti ekki jafn hatramma
baráttu í húsfriðunarmálum. En undir aldarlok varð mjög í tísku að vera sem
„nútímalegastur“. Hugtakið nútímavæðing varð til, en í því felst
meðal annars að helst skuli engu eirt sem geti hamlað hverskyns vexti og er
þó alkunna að ekki er allur vöxtur góðkynja, stundum veldur hann hreinlega
banvænum æxlum. Það var á þessum gróskutíma nútímavæðingar sem
Reykjavíkurlistinn steypti „íhaldinu“ af valdastóli í Reykjavík. R-listinn gerði margt gott en var stundum einum
of hallur undir nútímavæðingu og er eitt æxlið sem af henni leiddi orðið ansi
sýnilegt í Skuggahverfinu í Reykjavík. Og þetta æxli virðist vera illkynja og
ætla breiða úr sér upp yfir Hverfisgötu og allt upp á Laugaveg og tjóar ekki
þótt „íhaldið“ sé aftur komið til valda ásamt Framsóknarflokknum,
sem oft hefur verið kallaður íhaldsamastur ef ekki afturhaldsamastur allra
flokka en hefur á undanförnum árum nútímavæðst öðrum flokkum fremur. Nei,
íhaldsamir eru þeir kallaðir sem vilja vernda gömul hús við Laugaveginn en
„íhaldið“
er jafnnútímalegt og R-listinn var, framfarirnar felast
enn í tortímingu gamalla húsa nema þegar dramatískir eldvoðar hræra við
tilfinningunum. Hugtökin „íhaldsemi“ og „róttækni“ eru í ljósi sögunnar mótsagnakennd. Hugtakið
„nútímavæðing“
virðist hins vegar nokkuð einfalt, í því
skiptir nútíminn einn máli, fortíðin er hvort sem er liðin, framtíðin
takmarkast við uppskerutímann, handan hans er tóm. Nú skal byggt, nú skal rifið og byggt, nú skal fyllt út í fjöru og byggt,
nú skal byggt og byggt. Þessi hugsun virðist ráðandi um allar trissur, í
Reykjavík, Kópavogi, Hafnarfirði, að ekki sé nú talað um óbyggðirnar. Í
Reykjavík og Kópavogi er íhaldið svokallaða við völd með litla nútímavædda
íhaldsflokkinn Framsókn sér við hlið. Mætti ég kannski benda þessum valdhöfum
á að gera uppnefnurum sínum skömm til og sýna að í íhaldsemi getur falist hin
besta framtíðarsýn. Varðveisla gamalla húsa við Laugaveginn eða varfærnisleg
umgengni á Kársnesinu í Kópavogi yrðu þeim kannski til virðingarauka seinna
meir, ef það er þeim nokkurs virði. |
|
|