Birtist á Sellan.is 7.8.
2005
Þann 6.
ágúst sl. voru 60 ár liðin frá því að
kjarnorkusprengju var varpað á Hírósíma. Þrem dögum seinna, 9. ágúst, var annarri sprengju varpað á borgina Nagasakí.
Að minnsta kosti 120 þúsund manns fórust í þessum tveimur sprengjuárásum.
Þetta var bara þannig að flugvél flaug yfir þessar borgir, losaði eina
sprengju yfir hvorri borg og – bang! 120 þúsund manns dánir. Síðan hafa
líklega um tvöfalt fleiri dáið hægt og hægt af völdum þessara sprengja. Enn
eru þeir til sem réttlæta þetta og segja: „Þetta þurfti til að binda
endi á stríðið. Með þessu var sennilega miklu fleiri mannslífum bjargað.“ Fyrir nú utan það að þetta er vægast sagt mjög
hæpið sögulega séð – Japanir voru við það að gefast upp (sjá http://www.fridur.is/listi.asp?nr=517)
– þá er þetta einhver ruddalegasta birtingarmynd kenningarinnar um að
tilgangurinn helgi meðalið, kenningar sem er kannski ekki algerlega út í
hött, en hún er langt frá því að vera algild og svona nokkuð gerir maður bara
ekki. En samt hefur það verið gert.
Þriðjudaginn 9. ágúst mun samstarfshópur
friðarhreyfinga standa fyrir kertafleytingu á Tjörninni í Rekjavík og einnig
verður kertafleyting á Akureyri við tjörnina við Minjasafnið. Á báðum stöðum
verður safnast saman klukkan hálf ellefu. En í Reykjavík verður byrjað í
Tjarnarsal Ráðhússins klukkan hálf níu með erindi sænska rithöfundarins
Monicu Braw (sjá http://www.fridur.is/).
Víða um heim er lögð meiri áhersla á minningu þessara voðaatburða nú en ella
þar sem 60 ár eru liðin frá þeim auk þess sem nú í vor var
endurskoðunarráðstefna NPT-samningsins svokallaða til að hefta útbreiðslu
kjarnorkuvopna, en slíkar ráðstefnur eru haldnar á fimm ára fresti (sjá http://notendur.centrum.is/~einarol/npt-samningur.htm).
M.a. annars var nú í síðustu viku haldin sjötta heimsráðstefna
friðarhreyfingar bæjarstjóra (Mayors for peace) sem stofnuð var að tilhlutan
borgarstjóra Hírósíma árið 1982 (sjá http://www.pcf.city.hiroshima.jp/mayors
og http://www.abolitionnow.org/augustactions_intl.html).
Nú eiga 1036 bæir í 112 löndum aðild að þessum samtökum og er kannski kominn
tími til að borgarstjórinn í Rekjavík gerist aðili að þeim nú í lok þriðja
kjörtímabils R-listans, auk annarra bæjarstjóra á Íslandi. Þess má geta að í
desember 2002 höfðu 92 af 105 sveitarstjórnum sem þá voru á Íslandi hlýtt kalli
SHA og lýst sín sveitarfélög kjarnorkuvopnalaus (sjá http://www.fridur.is/pdf/fridlystkort.pdf).
Nú eru 20 ár síðan Samtökum herstöðvaandstæðinga barst erindi frá Japan um að
standa fyrir kertafleytingu í Reykjavík. Þá var kjarnorkuvopnakapphlaupið á
fullu og mikill barátta víða um heim gegn kjarnorkuvopnum. Mikið var um
ýmiskonar friðarhreyfingar og hreyfingar gegn kjarnorkuvopnum og m.a.
stofnuðu starfs- og fagstéttir friðarhreyfingar og baráttuhópa gegn
kjarnorkuvopnum, m.a. á Íslandi. Þessi félög og hreyfingar mynduðu
samstarfshóp friðarhreyfinga sem stóð fyrir kertafleytingum og einnig
firðargöngunni í Reykjavík á Þorláksmessu. Flest eru þessi félög nú dottin
upp fyrir en ennþá stendur þó samstarfshópur friðarhreyfinga fyrir þessum
aðgerðum árlega 6. eða 9. ágúst
og á Þorláksmessu.
Því miður er enn full ástæða til að safnast saman og fleyta kertum, ekki
aðeins í minningu þeirra sem drepnir voru í Hírósíma og Nagasakí heldur líka
til að andæfa áframhaldandi kjarnorkuvígbúnaði. NPT-samningurinn er mjög
mikilvægur samningur og nú eiga nær öll ríki heims aðild að honum. Utan hans
standa aðeins Ísrael, Indland og Pakistan auk Norður-Kóreu sem
sagði sig frá honum nýlega til að hafa svigrúm til að koma sér upp eigin
kjarnorkuvopnum. Hversu mjög sem við fordæmum það verður ekki hjá því litið
að kjarnorkuvopnaríkin sem eru viðurkennd sem slík í NPT-samningnum,
Bandaríkin, Bretland, Frakkland, Rússland og Kína hafa öll verið vinna að
endurbótum og viðbótum á kjarnorkuvopnum sínum að undanförnu og fara
Bandaríkin þar fremst í flokki með illu fordæmi. Og hvort sem er á vettvangi
NPT-samningsins og Sameinuðu þjóðanna hefur Ísland ekki gengið gegn vilja
Bandaríkjanna – í besta falli situr þetta smáríki, sem vill sæti í
Öryggisráðinu, hjá.
Kína og Bandaríkin hafa ekki staðfest CTBT-samninginn um allsherjarbann við
tilraunum með kjarnorkuvopn og bandarísk stjórnvöld sýna engan vilja til
þess. Þótt öll kjarnorkuvopnaríkin sem eiga aðild að NPT-samningnum hafi staðið
við loforð sín um að stunda ekki tilraunasprengingar hafa þau þróað aðrar
aðferðir til að prófa kjarnorkusprengjur og alla vega Bandaríkin, Bretland,
Frakkland og Rússland hafa stundað slíkar prófanir og unnið að þróun nýrra
kjarnorkuvopna. Varðandi fækkun kjarnorkuvopna og skref í átt til eyðingar
þeirra hefur þróunin orðið hægari á undanförnum árum og jafnvel öfug í sumum
atriðum. Að vísu var undirritaður samningur í Moskvu í mars 2003 milli
Bandaríkjanna og Rússlands um að hvort ríki um sig fækki kjarnaoddum sínum í
1700 til 2200 á næstu tíu árum. En bæði Bandaríkin og Rússland vinna að þróun
nýrra tegunda kjarnorkuvopna, bresk stjórnvöld hafa lýst því yfir að
kjarnorkuafvopnun komi ekki til í náinni framtíð, Frakkar hafa ekki gert
neitt varðandi fækkun kjarnorkuvopna síðan á árunum 1996-1998 og eru að þróa
ný vopn og talið er að Kína hafi bæði aukið og endurbætt
kjarnorkuvopnabirgðir sínar. Í desember 2001 sögðu bandarísk stjórnvöld upp
ABM-samningnum um almennt bann við uppsetningu gagneldflauga gegn langdrægum
eldflaugum og tók uppsögnin gildi 13. júní 2002 og
START II samningurinn, sem var undirritaður árið 1993, hefur enn ekki gengið
í gildi.
Það er því vart von á öðru en að ráðamenn í Norður-Kóreu segi kokhraustir að
þeir skuli hætta við að koma sér upp kjarnorkuvopnum þegar Bandaríkin láti af
kjarnorkuvopnaógnun sinni. Það er líka ástæða til að ætla að Pakistan og
Indland yrðu fús til að eyða sínu kjarnorkuvopnum sínum ef hin
kjarnorkuvopnaríkin sýndu fordæmi í þá átt.
Baráttan gegn kjarnorkuvopnum hefur staðið í 60 ár. Í 60 ár hefur þessi ógn
hangið yfir höfðum okkar. Þess vegna er enn full ástæða til að fleyta kertum
í minningu fórnalambanna í Hírósíma og Nagasakí og til að láta í ljós kröfu
okkar um að öllum kjarnorkuvopnum verði eytt.