Loftárásirnar á Júgóslavíu marka tímamót

DV mars 1999

Atlantshafsbandalagið hefur nú tekið það skref sem margir hafa óttast allt frá því það var stofnað fyrir hálfri öld. Í fyrsta sinn hefur bandalagið gert árás á fullvalda ríki. Þessi árás var gerð án þess að samþykki Sameinuðu þjóðanna lægi fyrir og án þess að viðkomandi ríki hafi ógnað aðildarríkjum NATO.

Það er ljóst að NATO-ríkin líta á það sem rétt sinn að skerast í leikinn innan landamæra annarra ríkja þegar þeim þóknast. Þetta er svo stórt skref og slík ögrun við ríki utan NATO, það sem við gætum með nokkrum rétti kallað alþjóðasamfélag, að furðu gegnir að það skuli ekki allt verða vitlaust í fjölmiðlum, á vettvangi stjórnmálanna og úti á götum, hvaða að álit sem menn hafa annars á því ríki sem ráðist er á.

Flestir eru sammála um að ekki hafi verið rétt að horfa þegjandi upp á það sem var að gerast í Kosovo. En aðfarirnar benda ekki til að friðarvilji hafi legið að baki. NATO-ríkin með Bandaríkin í fararbroddi hafa sýnt fádæma hroka og ósveigjanleika í Kosovo-deilunni. Það eitt að stilla stjórn Júgóslavíu upp gagnvart tveimur kostum, annars vegar fyrirfram ákveðnum samningi sem felur í sér hernám NATO í Júgóslavíu og að öðrum kosti loftárásum NATO á landið, gerði stjórn Júgóslavíu ókleift að líta svo á að um frjálsa samninga væri að ræða. Í raun var lýst yfir stríði á hendur Júgóslavíu um leið og loftárásum var hótað. Eðli málsins samkvæmt gátu fulltrúar NATO-ríkjanna því ekki gegnt hlutverki sáttasemjara. Það hefði í rauninni þurft sáttasemjara til að leysa deiluna milli Júgóslavíu og NATO. Skrípaleikurinn, eða öllu heldur harmleikurinn, náði hámarki þegar annar deiluaðilinn var látinn skrifa undir samning án þess að hinn aðilinn væri við borðið. Setjast menn ekki yfirleitt niður saman til að skrifa undir þegar búið er að semja?

Án þess að gera lítið úr ofbeldi Júgóslavíu-stjórnar gegn Kosovo-Albönum eða ábyrgð hennar má fullyrða að framkoma NATO-ríkjanna hefur orðið til þess að herða enn fastar þann hnút sem deilan var í og sá hnútur verður ekki leystur með hernaðaraðgerðum.

Yfirmenn NATO hafa lýst því yfir að NATO geti ekki liðið að ríkisstjórnir Evrópuríkja beiti minnihlutahópa ofbeldi í löndum sínum. Slíkar yfirlýsingar hljóta að kalla á samskonar aðgerðir gegn Tyrklandi, þar sem ríkisstjórnin hefur áratugum saman beitt Kúrda gegndarlausu ofbeldi. Aðgerðaleysi NATO gegn NATO-ríkinu Tyrklandi sýnir best tvískinnunginn sem liggur að baki verkum NATO og NATO-ríkjanna varðandi Júgóslavíu og Kosovo.

Þróunin undanfarna mánuði í Kosovo-deilunni sýnir að ímynd NATO sem friðarafls er alger blekking, svokallað friðarhlutverk NATO hefur fallið um sjálft sig.

Atburðarásin í Kosovo sýnir hversu brýnt er að efla hlutlaus samtök á borð við Sameinuðu þjóðirnar og Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu og fela þeim að leita lausna á deilumálum á borð við Kosovo-deiluna en halda NATO og öðrum hernaðarbandalögum í skefjum þar til endanlega verður búið að leggja þau niður.