|
Einar Ólafsson |
Veljum öðruvísi veröld |
Nýskólinn í Osló og flutningur
á mat til Dalvíkur
|
|
|
eftir Einar Ólafsson |
|
|
|
Birtist á Morgunpósti VG 29. 8. 2005 Undarlegar fréttir nýverið um mötuneytismál í nokkrum grunnskólum á
Íslandi hafa ýtt við mér að segja frá erindi sem ég hlýddi á í Danmörku í
sumar um nýstofnaðan skóla í Osló, Nyskolen. Það var kennari við skólann, ung
kona að nafni Sunniva Sandanger, sem flutti þetta erindi á eynni Livø í
Limafirði á Norður-Jótlandi þar sem Socialistisk Oplysningsforbund (www.sfof.dk)
stendur á hverju sumri fyrir sumarbúðum með uppfræðslu, umræðum og skemmtun. Skólinn hefur aðeins starfað í eitt ár. Skólastefnan er byggð á hugmyndum
samtakanna Forum Ny Skole en helsti hugmyndasmiðurinn er kona sem áratugum
saman hefur tekið þátt í umræðum um uppeldismál og skólamál í Noregi, Mosse
Jørgensen, en hún stjórnaði „tilraunamenntaskóla“,
Forsøksgymnaset, um árabil. Skólinn er m.a. að einhverju leyti sniðinn að
fyrirmynd sænsks skóla, Friskolan í Säffle, danskra „frískóla“ og
hinna svokölluðu Jenaplan-skóla sem urðu til í Þýskalandi á
millistríðsárunum. Einnig hefur hún horft til Steiner-og
Waldorf-skólanna. Skólinn er einkaskóli og var stofnað félag (stiftelse) til
að reka hann. Mosse Jørgensen er þó engin talsmaður einkaskóla, hún hafði
reynt að fá inni í opinberum skóla með hugmyndir sínar en fékk aldrei
tækifæri til þess. Í erindi sínu gagnrýndi Sandanger áherslu norska menntamálaráðuneytisins
á árangursmiðað nám og „effektífitet“ sem oft væri á kostnað
vellíðunar nemendanna. Í Nýskólanum er lögð mikil áhersla á að virkja
forvitni barnanna og jafnframt að leyfa þeim að hafa áhrif á skólastarfið og
skipulagningu kennslunnar. Mikil áhersla er lögð á að fylgjast með líðan
barnanna og finna strax út hvað er að. Grundvallaratriði er að alltaf
sé hlustað á börnin og hvert barn getur beðið um að hlé sé gert á vinnunni
til að ræða eitthvað sem því finnst að. Skólinn er ekki fyrst og fremst
veggir, þak og bækur heldur fólk. Ekki er skipt í bekki eftir aldri heldur eru skipt í hópa, svokallaða
systkinahópa, þvert á aldur. Í hverjum hópi eru tólf börn á aldrinum 6 til 12
ára. Eldri börnin líta þá til með yngri börnunum og leiðbeina þeim eftir
efnum og ástæðum. Skóladagurinn byrjar rólega með því að rætt er um hvað verði gert í dag
og börnin geta haft áhrif á það að einhverju marki. Einu sinni í viku er líka
sérstakur fundur til að ræða málin. Áhersla er lögð á að tvinna saman leik,
útiveru, vinnu og nám. Í hádeginu er sameiginlegt borðhald og börnin taka
sjálf þátt í að elda og tilreiða matinn og skiptast í hópa til þess.
Matseldin er þá m.a. nýtt til að læra heimilisfræði og næringarfræði. Börnin
taka einnig þátt í ræstingu skólans. Þetta er bara gróf endursögn á erindi Sunnevu Sandanger og nánari
upplýsingar er að fá á heimasíðu skólans, en þar er hægt að nálgast
upplýsingabækling um skólann: www.nyskolen.no Sjá einnig um Forum Nyskole og Jenaplan: www.nyskole.org Eins og ég sagði í upphafi, þá ýttu einkennilegar fréttir um
mötuneytismál við mér til að segja frá þessum skóla. Ekki skal ég fullyrða að
Nyskolen í Oslo sé betri en Dalvíkurskóli, en eitthvað finnst mér firrt við
það að fá matinn handa börnunum sendan alla leið frá Hvolsvelli. Þetta
gengur kannski upp í einhverjum efnahagslegum útreikningum, en að öðru leyti
finnst mér þetta alls ekki ganga upp. Sama er að segja um einhvern annan
skóla, þar sem börnunum verður ekki boðið upp á mat á næstunni af því að það
hefur ekki náðst samningur við neinn um að elda matinn. Ég hef stundum
hugleitt það af hverju börnin séu ekki látin hjálpa til við að ræsta skólann
og eins ætti auðvitað að elda matinn í skólanum með aðstoð barnanna. Nema það
sé á námskránni að ala börnin upp í að maturinn sé fenginn annars staðar frá,
maður búi ekki til mat sjálfur heldur panti sér pitsu eða eitthvað, að
flutningar landshorna og heimshorna á milli á vörum sem hægt er að rækta eða
framleiða á staðnum sé sjálfsagður og stórfelldir slíkir flutningar með
skipum, bílum og flugvélum hafi ekkert með mengun að gera. Og það sé þá líka
á námskránni að maður þrífi ekki eftir sjálfan sig, til þess séu ráðnar konur
á lágum launum, væntanlega helst frá öðrum heimsálfum. Sjá einnig grein eftir Jón Bjarnason
þingmann, Hvað er í matinn? |
|
|