|
Einar Ólafsson |
Veljum öðruvísi veröld |
Þjóðnýtum olíufyrirtækin og hættum þessari
vitleysu
|
|
|
eftir Einar Ólafsson |
|
|
|
Morgunpóstur
VG 30. nóvember
2005 Á undanförnum misserum hefur verið óeirðasamt í Bólivíu þar sem
almenningur hefur krafist þjóðnýtingar olíu- og gaslinda í landinu sem og
framleiðslufyrirtækjanna í þessari grein. Þjóðnýting er orð sem fæstir
dirfast að taka sér í munn í seinni tíð. Þótt mörg bannhelgi hafi verið rofin
á undanförnum árum jafnast það nánast við guðlast að taka sér þetta orð í
munn. Það var reyndar enginn bannhelgi á þessu orði á árum áður þegar
sósíaldemókratískar ríkisstjórnir stóðu fyrir miklum þjóðnýtingum víða um
heim. Á landsfundi Vinstri grænna haustið 2001 var samþykkt ályktun þar sem
m.a. stóð: „... og áskilur Vinstrihreyfingin - grænt framboð sér rétt
til að færa einkavædda almannaþjónustu til opinberra aðila á nýjan
leik.“ Á þessu hneyksluðust nokkrir félagar í Samfylkingunni og
skrifuðu um það blaðagreinar. Nú telja kannski sumir að það séu bara Vinstri grænir á Íslandi og
indjánar í Bólivíu sem drifast að nota þetta orð (í ályktun VG er þetta forboðna
orð reyndar ekki notað). En svo er þó ekki. Dagana 24. til 31. ágúst
síðastliðinn var gerð skoðanakönnun í Kanada þar sem meðal annars var spurt
um afstöðu til þjóðnýtingar olíu- og gasfyrirtækja í Kanada. 49% aðspurðra
sögðust hlynntir því að olíulindir landsins yrðu þjóðnýttar og 43% að
olíufyrirtækin yrðu þjóðnýtt. Verðlag á olíu og bensíni hafði farið hækkandi
en þó var þetta áður en hækkana af völdum fellibylsins Katarínu var farið að
gæta. Í könnuninni var einnig spurt hvort menn teldu að olíufyrirtækin ættu
sök á þessum hækkunum. Þeir sem töldu svo vera voru þó aðeins um helmingur á
við þá sem vildu þjóðnýtingu. Það má því segja að enn meiri ástæða væri til að æskja þess að
olíufyrirtækin á Íslandi yrðu þjóðnýtt. Að undanförnu hafa verið umræður um
það á Alþingi hvort ríkið eigi að krefja olíufélögin skaðabóta vegna ólöglegs
samráðs um verðlagningu. Það er sennilega aldrei hægt að komast að því hversu
mikið olíufélögin höfðu af viðskiptamönnum sínum vegna þessa samráðs og þótt
stórir aðilar eins og ríkið eða Reykjavíkurborg geti kannski slegið fram
einhverjum lágmarkstölum og krafist skaðabóta út á það, þá hafa einstaklingar
trúlega enga möguleika á að fá skaðabætur nema kannski í einhverjum
undantekningartilvikum. Hreinlegast væri auðvitað að þjóðnýta þessi fyrirtæki og taka eignir
þeirra upp í skuld, eins og ég lagði reyndar til í Morgunpóstinum 8. nóv.
2004. Starfsemi þeirra er þess eðlis að samkeppni milli þeirra verður alltaf
takmörkuð. Víða úti á landi er samkeppni ómöguleg, það er einfaldlega ekki
pláss fyrir nema eitt fyrirtæki. Ég gerði smáúttekt á bensínverði á ýmsum
stöðum hér í Morgunpóstinum 18. ágúst 2004 og sýndi fram á að íbúar utan
helstu þéttbýlisstaða borga umtalsvert hærra verð fyrir eldsneytið og kom það
sjálfsagt engum á óvart. Það eru líka allar líkur á því að olíufélögin haldi
áfram að hafa samráð að einhverju marki, slíkt er hægt að gera án margra
orða. Hins vegar er þessi rekstur þannig að hann getur virkað alveg jafnvel
og sennilega betur í höndum opinberra aðila. Eitt opinbert fyrirtæki yrði
rekið á miklu hagkvæmari hátt en þrjú til fimm einkafyrirtæki en hins vegar
yrði það ekki rekið í hagnaðarskyni heldur til að dreifa eldsneyti á
sem hagkvæmastan hátt og með jöfnum kjörum til allra landsmanna. Hugsanlegur
gróði mundi svo einfaldlega skila sér í ríkissjóð okkur öllum til hagsbóta. Rekstur
olíustöðvanna mætti auðvitað fela einstaklingum sem eru með sjoppurekstur eða
eitthvað slíkt, innflutningur á smurolíum og ýmsum örðum varningi gæti líka
verið í höndum einkaaðila, en bensínið og olían yrðu í höndum
ríkisfyrirtækisins. Í fyrrgreindri ályktun frá landsfundi VG 2001 var aðeins talað um
möguleikann á að færa almannaþjónustu til opinberra aðila. Ég veit ekki hvort
þingmenn Vinstri grænna yrðu tilbúnir til að mæla fyrir þjóðnýtingu
olíufyrirtækjanna, það er kannski skilgreiningaratriði hvort þau sinna
almannaþjónustu, en allt bendir þó til að slík ráðstöfun yrði alþýðu þessa
lands til hagsbóta. Sjá nánar: |
|
|