|
Einar Ólafsson |
Veljum öðruvísi veröld |
Orðræða um orðræðu
|
|
|
eftir Einar Ólafsson |
|
|
|
Birtist í Morgunblaðinu 7. ágúst 2008.
Sjá líka gamla grein eftir mig, „Þjóðernisstefna,
Evrópuhyggja og ýmsar tegundir alþjóðahyggju“, sem birtist í
Þjóðviljanum árið 1990. „Orðræðugreining nýtur hylli í
félagsvísindum í dag,“ segir Magnús Árni Magnússon í grein í
Morgunblaðinu 27. júlí. Hann fjallar síðan um þá orðræðu sem mótaðist í
sjálfstæðisbaráttunni á 19. og 20. öld og gerir ágæta grein fyrir þeirri mýtu
sem að baki liggur. „Inn í þessa orðræðuhefð tala stjórnmálamenn á
Íslandi og hafa gert meira og minna í 150 ár,“ segir hann og það hafi
„þótt vænlegt til árangurs að mála andstæðinga sína óþjóðlega og hefur
því vopni verið óspart beitt, t.a.m. í umræðum um varnarmál og inngönguna í
NATO og nú hin síðari ár Evrópumál.“ Meðan þessi hópur tali skv. 150
ára gamalli hefð tali Evrópusinnar skv. hálfrar aldar orðræðuhefð
Evrópusamrunans. Það er fróðlegt að skoða þá orðræðu
sem Magnús hefur hér uppi, orðræðu sem hefur skotið upp kollinum að
undanförnu einkum í umræðunni um Evrópusambandið. Í þessari orðræðu eru
andstæðingar ESB-aðildar einhvers konar þjóðernissinnar sem eru staðnaðir í
úreltri orðræðu byggðri á mýtu sem varð til í tengslum við
sjálfstæðisbaráttuna. En þetta er í rauninni að verulegu leyti líka mýta. Vissulega nota sumir andstæðingar
ESB-aðildar sem og NATO-andstæðingar þessa gömlu orðræðu
sjálfstæðisbaráttunnar, en langt í frá allir. Fyrir nærri fjórum áratugum
urðu átök í hreyfingu herstöðva- og NATO-andstæðinga þegar ungir róttæklingar
höfnuðu orðræðu þjóðernisstefnunnar (sem þó hafði aldrei verið einráð á þeim
vettvangi) og settu andheimsvaldastefnu og alþjóðahyggju í öndvegi. Ef við
horfum til gagnrýnenda og andstæðinga ESB úti í Evrópu, þá verður seint sagt
að hópar trotskíista, ungra anarkista og margra annarra sem hafa skipulagt
mótmæli gegn leiðtogafundum ESB og haft uppi mótmæli gegn
„Evrópuvirkinu“ svokallaða (Fortress Europe) verði kenndir við
úrelta þjóðernisstefnu, né heldur verkalýðsfélög sem hafa barist gegn
skerðingum á réttindum launþega og tilskipunum um þjónustuviðskipti og þess
háttar. Hér á Íslandi hafa margir
andstæðingar ESB-aðildar líka lagt áherslu á markaðsvæðinguna og
nýfrjálshyggjuna, sem þeir telja einkenna ESB, meðan aðrir eru uppteknir af
hreinum efnahagslegum hagsmunum. Og jafnvel þegar ESB er hafnað vegna ótta
við skerðingu á sjálfstæði, þá vegur þar oft þyngra áhyggjur af þeim
lýðræðishalla, sem margir telja að einkenni ESB, en stöðnuð orðræða
sjálfstæðisbaráttu 19. aldarinnar. Andstaðan gegn ESB tengist oft andstöðunni
gegn hnattvæðingunni og nýfrjálshyggjunni sem margir telja að ógni lýðræðinu
og færi völdin í hendur yfirþjóðlegra fyrirtækja. Aðrir telja hins vegar að
eina svarið við þessari þróun sé að ganga í ESB enda verði raunverulegt
fullveldi smáríkja eins og Íslands og Noregs mjög takmarkað í hinum
hnattvædda heimi. Þegar að er gáð einkennist orðræðan nú kannski sáralítið af
hinni gömlu orðræðuhefð sjálfstæðisbaráttunnar þótt greina megi einhver
litbrigði hennar í bland. Og má vera að hálfrar aldar gömul orðræðuhefð
Evrópusamrunans sé orðin jafnúrelt. |
|
|