|
Einar Ólafsson |
Veljum öðruvísi veröld |
Dularfull bók á Borgarbókasafni
- skýrsla um dularfulla bók
|
|
|
eftir Einar Ólafsson |
|
|
|
Skýrslan hér að neðan birtist á innri vef Borgarbókasafnsins snemma í
janúar 2008 I Föstudaginn 28. desember 2007 um kl. 12:30 mættu Einar Ólafsson og Erla
Kristín Jónasdóttir á dagvakt í afgreiðslu á 1. hæð. Þar sem lítið var að
gera fór Einar að kíkja á vagninn bak við afgreiðsluborðið þar sem settar eru
bækur sem eitthvað er athugavert við. Þar rak hann augun í bók sem hann
kannaðist við, Riddarinn sem ekki var til eftir Italo Calvino, gefin út árið
1991 í bókaflokki Máls og menningar, Syrtlurnar. Við bókina var festur með
bréfaklemmu miði með nafni, kennitölu og símanúmeri. Einar tók þó eftir því
að brotið á bókinni var ekki eins og það átti að vera, en brotið á
Syrtlu-bókunum er svolítið sérstakt, frekar mjótt eða 12 ½ x 21 cm. Þessi bók
var hinsvegar talsvert breiðari eða 14 ½ x 21 cm. Þegar hann handfjatlaði bókina tók hann einnig eftir því að strikamerki
bókasafnsins (með eintakanúmerinu 403252) aftan á bókinni var ekki límt á
eins og venjan er heldur beinlínis prentað á bókina eins og
ISBN-strikamerkið, sem reyndar var ekki límt yfir eins og venjan er. Sama er
að segja um miðann með raðtákninu á kilinum, það er enginn álímdur miði
heldur er raðtáknið prentað beint. Þá eru einnig innan á saurblaðinu ýmsar
einkennilegar upplýsingar, svo sem „RIDDARINN SEM VAR EKKI EFTIR ITALO
CALVINO lauslega byggður á bók Calvinos í þýðingu Árna Sigurjónssonar“,
„Prentaður í Bandaríkjunum. Gefinn út í Reykjavík af skrifara” og
„© 2007 – tækifærisútgáfa í takmörkuðu upplagi, til jólagjafa og
hrekkja“. Einar sýndi nú Erlu bókina og við nánari skoðun kom margt fleira
sérkennilegt í ljós, m.a. að titillinn var annar, þ.e. Riddarinn sem var ekki
í stað Riddarinn sem var ekki til og reyndar er titillinn fullum stöfum:
Riddarinn sem var ekki eftir Italo Calvino, eins og sjá má af tilvitnunni hér
að ofan. Einnig virtist textinn mjög frábrugðinn texta upphaflegu bókarinnar.
Þótti nú ljóst að hér var um einhverskonar eftirlíkingu að ræða, kápan hafði
bersýnilega verið skönnuð inn í tölvu og texti síðan prentaður og búin til ný
bók og allt mjög haganlega gert. Á miðanum, sem festur var við bókina, var nafn og
kennitala pilts sem er fæddur árið 1988 auk símanúmers. Við athugun á
eintakanúmerinu kom í ljós að hann var sá sem síðast hafði bók með viðkomandi
númeri í láni og hafði skilað henni 18. desember. Næsti lánþegi á undan hafði
skilað bók með þessu númeri 10. ágúst. Hann er fæddur 1948. Þau Einar og Erla drógu nú þá ályktun að pilturinn hefði eignast þetta
eintak og skilað því hingað í ógáti. Þess vegna hringdi Einar í piltinn, en
hann kom af fjöllum þegar þessari bók var lýst og kannaðist ekkert við þetta
eintak. Nú fór Erla Kristín að ná í eintak af upprunalegu bókinni til að skoða og
bera saman. Þá fann hún í hillunni tvö eintök af eftirlíkingunni við hlið
eintaka af upprunalegu bókinni. En meðan hún var að gá að þessu tók Einar
eftir einu frumeintaki á fyrrgreindum vagni innan við afgreiðsluborðið, en á
það vantaði kjalmiðann og hafði það þess vegna verið tekið til hliðar. Þetta
eintak var með sama eintakanúmeri og eftirlíkingarnar, þannig að ljóst var að
það hafði verið notað til að skanna og væntanlega hefur kjalmiðinn verið
tekinn af til að auðveldara væri að skanna hann. Þá sást líka að kápan er
ekki alveg eins á bókunum, á eftirlíkingunni er kápumyndin spegilmynd hinnar
upprunalegu og litirnir auk þess aðeins frábrugðnir. Nú datt Einari í hug að leita að titli eftirlíkingarinnar á netinu og
„gúglaði“ þessa orðaröð: „Riddarinn sem var ekki
eftir“. Þá kom upp ein vefsíða, bloggsíða. Færslan var frá 19. desember
og kvaðst bloggarinn hafa verið í Bókabúð Eymundssonar og segir svo:
„Náði mér svo í til-frá merki Brissóar með plakötum. Mér skilst að
önnum kafið bókabúðarfólk sé mishrifið af þessari útgáfu og viðlíka uppátækjum.
Svo fann ég líka og keypti eintak af bókinni Riddarinn sem var ekki eftir
Italo Calvino, sem mér virðist lauslega byggð á bókinni Riddarinn sem var
ekki til eftir Italo Calvino. Ekki veit ég hvað bókabúðarfólkið segir við því
hryðjuverki.“ (http://thordis.blogspot.com/2007/12/hryjuverk-og-rafmagnsstll.html) Einar og Erla sögðu starfsfólki, sem átti leið hjá afgreiðsluborðinu, frá
þessu, þar á meðal Kolbrúnu Hauksdóttur, sem brá sér yfir í Bókabúð
Eymundssonar, og spurði um bókina. Ekki kannaðist starfsfólkið neitt við
hana, en við nánari athugun fundust tvö eintök af eftirlíkingunni í hillu
þar. Nú fóru þau Einar og Erla að grennslast fyrir um hver hefði hefði tekið
við þessum bókum, annarri hvorri eða báðum, eftirlíkingunni og frumeintakinu.
Það kom í ljós að það var Guðríður Sigurbjörnsdóttir sem hafði tekið eftir
eftirlíkingunni á bókavagni við sjálfsafgreiðsluvél þegar hún var vakt 18.
desember. Hún tók eftir að bókin var eitthvað sérkennileg og kannaði hver
hefði síðast verið með hana (eða með viðkomandi eintakanúmer), sem var
fyrrgreindur piltur. Hún hringdi í hann, en hann kannaðist ekkert við þessa
bók, sagði reyndar að einhver annar hefði skilað fyrir sig, og varð ekki af
frekari eftirgennslunum að sinni. Hinni bókinni, þeirri upprunalegu sem
vantaði á kjalmiðann, var hins vegar skilað nokkrum dögum seinna. Henni var
skilað við afgreiðsluborðið vegna þess að ekki tókst að skila henni í
sjálfsafgreiðlunni, og tók Guðríður við henni. Minnti hana að sá sem skilaði
hafi verið miðaldra maður. Væntanlega tókst ekki að skila henni í
sjálfsafgreiðslunni vegna þess að hún var ekki í útláni, hvort sem það var af
því að eintakanúmerið hafði skilast með hinu eintakinu eða þetta eintak hefur
aldrei farið í útlán. Ekki hefur enn verið gerður nánari samanburður á þessum tveimur bókum en
ljóst er að textinn er ólíkur. Sá samanburður bíður betri tíma. Þegar þetta
er ritað er vitað um a.m.k. 5 eintök af eftirlíkingunni, þrjú hér í Borgarbókasafni
Reykjavíkur og tvö í Bókabúð Eymundssonar. Auk þess hefur eitt eintak
væntanlega verið keypt þar og þá er alls vitað um 6 eintök. II Nú er von að forvitni vakni um hver stendur að þessum bókagjörningi. Það má
telja víst að frumeintakið með númerinu 403252 hefur verið notað við
tilbúning hinnar bókarinnar. Því hefur gerandinn tekið hana út af
bókasafninu. Hugsanlegt er að hann hafi tekið bókina án þess að hún hafi
lánast á hann í kerfinu, en að sinni verður þó gert ráð fyrir hinu. Úlfhildur Dagsdóttir, sem var á vaktinni með Guðríði þegar eftirlíkingin
fannst fyrst, var fljót að álykta svo eftir skjóta eftirgrennslan á netinu að
Nýhil tengdist málinu. Þessa tilgátu gat hún einnig stutt bókmenntafræðilegum
rökum eins og sjá má af ritdómi hennar um bók Nýhil-skáldsins Ingólfs
Gíslasonar, Sekúndu nær dauðanum - vá, tíminn líður! á bókmenntavef
Borgarbókasafnins (http://bokmenntir.is)
í desember 2007: „Þessi andspyrna gegn hefðbundinni fagurfræði
skáldleika er reyndar eitthvað sem finna má í verkum fleiri skálda sem kenna
sig við Nýhil og tengist öðru áberandi einkenni verka þeirra, sem líka
birtist í bók Ingólfs, en það er endurnýtingin eða það hvernig orð annarra
eru felld inn í textann, ýmist beint eða með útúrsnúningi.“ Fleiri dæmi
nefnir hún í ritdómnum. Nánari könnun leiðir eftirfarandi í ljós: Ef útlánssaga bókarinnar (eða eintakanúmerins) er skoðuð kemur
eftirfarandi í ljós: Eitt útlán 2004 Eitt útlán 2005 Félagi í listamannahópnum Nýhil fékk hana 23. mars 2006, skilaði 24. maí
2006 Lánþegi í bókinni heim fékk hana 3. júlí 2006, skilaði 25. ágúst 2006. Myndlistarmaður fæddur 1963 fékk hana 26. ágúst 2006, skilaði 5. okt.
2006. Fyrrgreindur maður fæddur 1948 fékk hana 24. júlí 2007, skilaði 10. ágúst
2007. Fyrrgreindur piltur fæddur 1988 fékk hana 16. nóv. 2007, skilaði 18. des.
2007. Maðurinn fæddur 1948 er opinber starfsmaður og ekkert sérstakt að finna
um hann í fljótu bragði sem gæti bendlað hann við þennan gjörning. Ekki
heldur neitt sem útilokar hann. Við leit á netinu sést að pilturinn fæddur
1988 heldur úti tveimur bloggsíðum, hann er menntaskólanemi, ekkert sérstakt
bendir til að hann tengist þessum gjörningi, en ekki heldur neitt sem
útilokar hann. Þó eru tveir tenglar þar sem vekja athygli í ljósi þess sem
kemur fram hér að neðan. Annars vegar er tengill á heimasíðu Nýhil,
hins vegar tenging á bloggsíðuna http://hvalveidarfyrirbyrjendur.blogspot.com,
og virðist af því hvernig tengillinn er orðaður að náinn skyldleiki sé með
eigendum þessara tveggja bloggsíðna. Eins og fyrr segir kom upp ein bloggsíða þegar leitað var á netinu eftir
orðunum „Riddarinn sem var ekki eftir“ (þ.e. titill
eftirlíkingarinnar). Við nánari athugun kom í ljós að viðkomandi bloggari á
bróður sem er í Nýhil-hónum. En þegar var leitað á Google eftir titli
frumútgáfunnar kom fyrst upp bloggsíðan http://hvalveidarfyrirbyrjendur.blogspot.com/2007/08/riddarinn-sem-var-ekki-til.html
með eftirfarandi færslu frá 16. ágúst 2007: „Riddarinn sem var ekki til „Riddarinn sem var ekki til“ er ekki til. Á lager. Hjá
neinum. Hún virðist vera alveg uppseld. Forlagið gæti lumað á eintökum, en
það er ekki víst að ég nái að kría þau út, mig bráðvantar eiginlega bókina,
að eign frekar en láni – ef einhver þarna úti skyldi luma á eintaki
falast ég nú eftir því, heitt og innilega. Bókin er eftir Italo Calvino og
kom út á svartri kilju frá forlaginu Máli og menningu. Hún lumar á nógu ríkum
orðaforða yfir klæðaburð riddara til að gera fyrstu fjórar síðurnar
ókræsilegar á ensku.“ Fyrir þessari bloggsíðu stendur Haukur Már Helgason, einn af aðstandendum
Nýhils. Í athugasemdum við þessa bloggfærslum eru tveir sem bjóðast til að
útvega bókina, annar er félagi okkar Arngrímur Vídalín, sem segir „Ég
skal leita eftir afskriftum á safninu, það er möguleiki“. Hins vegar er
kona sem segir: „ég á þessa bók, get látið hana“. Þessu svarar bloggarinn svona: „Takk kærlega fyrir, bæði tvö. Nú
þori ég bara ekki að nálgast bókina, er farinn að gera mér mat úr fjarveru
hennar.“ Þess má geta að hér svarar konan þessu óljósa svari, sem hefur þó kannski
enga merkingu: „ómæ...ég get komið henni til einhvers sem ég vil meina
að þekki þig sem ég þekki?“ Þess má geta að einn starfsmaður tekur sig hafa séð Hauk Má á bókasafninu
rétt fyrir jól. Þetta er það sem rannsókn málsins hefur leitt í ljós að svo komnu. III Þegar starfsmönnum bókasafnsins var sýnt eintak af eftirlíkingunni einum
af öðrum án þess að þeim væri sagt hverslags væri, þá voru viðbrögðin nokkuð
svipuð. Fyrst horfðu þeir á bókina án þess að átta sig á af hverju væri verið
að sýna þeim hana, svo fóru sumir að taka eftir að eitthvað væri skrýtið við
hana, og þegar þeir sneru henni við byrjuðu þeir að þreifa á strikamerkinu
með öðrum eða báðum þumalfingrum og þá vaknaði fyrst undrun þeirra fyrir
alvöru þegar þeir fundu ekki fyrir neinni ójöfnu og áttuðu sig á að
strikamerkið var prentað á en ekki límt. Þannig má segja að bókverðir hafi
eins konar þumalputtareglu um eðli bóka. Og eðli þessarar bókar orðaði einn
bókavörður svo: „Þetta er ekki þessi bók.“ 3. janúar 2008 Einar Ólafsson skráði ------------------- Við þetta er
því að bæta að innri vefur Borgarbókasafnins er aðeins aðgengilegur gegnum
tölvukerfi Reykjavíkurborgar, en snemma í febrúar 2008 frétti skýrsluhöfundur
að skýrslan hefði lekið út og væri til umfjöllunar í sjónvarpsþættinum Garðskálanum sem er hýstur á
vefnum Tíuþúsund tregawötumt.
Umræddan þátt má horfa og hlusta á hér: http://www.youtube.com/watch?v=aHk4Bj-cAQs
|
|
|