Einar Ólafsson:

Írak: fyrrum vopnaeftirlitsmaður gagnrýnir stríðsundirbúning

birtist á Friður.is 2. jan. 2003

Maður er nefndur William Scott Ritter. Hann er Bandaríkjamaður, flokksbundinn repúblikani og kaus George Bush í síðustu forsetakosningum. Hann var foringi í njósnasveit bandarískra landgönguliða í Persaflóastríðinu 1991 og varð svo yfirmaður einnar vopnaeftirlitssveita Sameinuðu þjóðanna í Írak en sagði stöðu sinni lausri eftir sjö ára starf í ágúst 1998. Áður hafði forsætisráðherra Íraks, Tariq Aziz, sakað hann um að vera njósnari á vegum Bandaríkjanna og Ísraels og þá lýsti íraskt dagblað honum sem „híenu er gengur erinda bandarísku leyniþjónustunnar“ (Mbl. 14.1.1998).

Ritter lét af störfum af því að hann taldi að UNSCOM, nefnd á vegum SÞ sem hefur yfirumsjón með afvopnun Íraka, léti tilraunir Íraka til að trufla störf vopnaeftirlitsmanna óáreittar og hann gagnrýndi öryggisráðið fyrir að hafa ekki haft uppi neina tilburði til að framfylgja eigin ályktunum. Hann gagnrýndi líka Bandaríkjastjórn fyrir linkind. Eftir starf sitt í Írak skrifaði hann bókina Endgame: Solving the Iraqi Problem Once and For All.

Ritter hefur nú að undanförnu talað gegn áformum Bandaríkjastjórnar um innrás í Írak. Í viðtali við CNN 17. júlí sl. sagði hann aðspurður um af hverju hann væri á móti þessum stríðsáformum:

„Enginn hefur fært sönnur fyrir staðhæfingunum um að Írakar eigi gereyðingarvopn eða séu að reyna að eignast gereyðingarvopn. Og þetta er auðvitað ástæðan sem okkur hefur verið gefin fyrir áformunum um að ráðast á Írak – vegna ógnarinnar sem stafar af þessum vopnum. Það hefur ekkert verið annað en getgátur vafðar orðskrúði, engar fastar staðreyndir, hvorki af hálfu Bandaríkjana né Bretlands, sem hafa getað stutt þetta, og meðan þeir leggja ekki staðreyndirnar á borðið er enginn ástæða fyrir stríði.“

Þegar Ritter var spurður að því hvort Sameinuðu þjóðirnar hefðu ekki staðhæft í skýrslu að álitið væri að Írakar ætti gereyðingarvopn svaraði hann því til að í skýrslunni hefði einungis hefði verið sagt að ekki væri hægt að gera grein fyrir öllu. Hann var þá spurður hvort ekki væri erfitt að gera grein fyrir öllu ef vopnaeftirlitsmönnum væri ekki hleypt inn í landið. Ritter sagði það ekki vera rétt að Írakar hefði rekið þá úr landinu, þeir hefðu verið kallaðir heim áður en „Operation Desert Fox“ hefði hafist, en undir því nafni voru loftárásir gerðar á Írak í desember 1998. Ritter sagði að við þá hernaðaraðgerð hefðu verið notaðar upplýsingar sem vopnaeftirlitsmennirnir hefðu aflað.

Þá var Ritter spurður að því hverja hann teldi stöðuna varðandi gereyðingavopn Íraks. Hann sagði að í desember 1998 hefðu vopnaeftirlitsmennirnir verið búnir að fara yfir 90-95% af hugsanlegum möguleikum Íraka til að beita gereyðingarvopnum og allar verksmiðjur og öll framleiðsla sem þá hefði verið gerð grein fyrir hefði verið eyðilögð. Varðandi efnavopn væri geymsluþol þeirra 5 ár en geymsluþol sýklavopna 3 ár. Til að eiga vopn núna hefðu Írakar þurft að endurbyggja allar verksmiðjur. Þótt við gætum ekki staðhæft að það hefði ekki tekist væri ekki hægt að fara í stríð út af af getgátum einum. Hvorki Blair né Bush hefðu getað sýnt fram á eitt né neitt. Ritter fullyrti að vopnaeftirlitsmennirnir hefðu komist hvert sem þeir vildu, stundum hefði einhver bið orðið en þeir hefðu alltaf komist þangað sem þeir vildu á endanum.

8. september síðastliðinn var Scott Ritter aftur kominn til Íraks og nú í öðrum erindagjörðum en áður. Hann var þar til að ávarpa íraska þingið. Þar sagði hann að ef Írak gerði árás á nágrannaríki sín og ef þar væru enn gereyðingarvopn tíu árum eftir að Sameinuðu þjóðirnar hefðu bannað þau og ef Írak hefði átt þátt í árásunum á Bandaríkin 11. september 2001 þá liti hann á Írak sem „útlagaþjóð“ (rogue nation) sem ógnaði alþjóðlegum friði og öryggi og yrði að taka hart á. Hins vegar hefði ekki verið sýnt fram á neitt af þessu og í alþjóðalögum væri hvergi að finna grundvöll fyrir hernaðaraðgerðum gegn Írak.

Í ávarpi sínu sagði Ritter að vopnaeftirlitsmennirnir hefðu á sínum tíma verði komnir langt út fyrir sitt verksvið, þeir hefðu verið farnir að afla upplýsinga umfram það sem Sameinuðu þjóðirnar hefðu falið þeim, upplýsinga um öryggismál Íraks sem höfðu ekkert að gera með þau vopn sem þeim hefði verið falið að hafa leita að. Hann sagði líka að vopnaeftirlitsmennirnir hefðu ekki verið reknir frá Írak árið1998 heldur hefði yfirmaður þeirra, Richard Butler, sent þá heim að kröfu Bandaríkjastjórnar þvert á vilja öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna áður en „Operation Desert Fox“ hófst. Mestur hluti þeirra meira en 100 skotmarka sem ráðist var á af Bandaríkjunum og Bretlandi í þessum hernaðaraðgerðum höfðu ekkert með vopnaframleiðslu að gera heldur var um að ræða stjórnarbyggingar og öryggisbúnað og nákvæmnina í sprengjuárásunum mátti rekja til upplýsinga sem vopnaeftirlitsmennirnir höfðu safnað.

Því hefur verið haldið fram að Ritter sé ekki trúverðugur, það sem hann segi nú stangist á við það sem hann sagði 1998. Í viðtali við sjónvarpsstöðina Fox News 12. september sagði hann að vissulega hefði ekki alltaf verið auðvelt fyrir vopnaeftirlitsmennina að komast þangað sem þeir þurftu, en það hefði samt alltaf gengið á endanum. Hann viðurkenndi þar að Írakar hefðu verið færir um að koma upp sér aftur upp sýkla- og efnavopnum á þeim fjórum árum sem liðin eru síðan vopnaeftirlitsmennirnir yfirgáfu Írak en hins vegar hins vegar hefði ekkert komið í ljós sem hefði staðfest það. Það væri hins vegar verkefni vopnaeftirlitsamannanna núna að komast að því.

Scott Ritter kveðst ekki vera friðarsinni. En hann telur þau stríðsáform sem nú eru uppi hjá ráðamönnum í Bandaríkjunum og Bretlandi vera óverjandi og hann hefur á undanförnum mánuðum ferðast um Bandaríkin og Evrópu til að tala fyrir friði. Mótmælaaðgerðir hafa ekki höfðað til hans, hann hefur talið þær vera bara eitthvað sem vinstrisinnar stæðu fyrir. En í grein i breska blaðinu The Guardian 7. október sl., nokkru eftir mótmælagönguna miklu 28. september, sagði hann: „Munu stræti Lundúna aftur fyllast af fólki sem mótmælir þessum brotum á alþjóðalögum?“ Hann kvaðst vona það sannarlega. Það væru skilaboð um að ekki væri hægt að ganga gegn vilja almennings.