|
Birtist í Morgunblaðinu 17.
júlí 2007 Undanfarnar helgar hafa birst í fjölmiðlum viðtöl við
starfsfólk á geðheilbrigðissviði um geðmeðferð sem nefnd hefur verið
samfélagsgeðlækningar. Þetta sé sú meðferð sem koma skal. Þykja mér það vera
gleðitíðindi en um leið dálítið skondið, því það er eins og við Íslendingar
séum sífellt að finna upp hjólið aftur. Allavega má segja að minni okkar sé
að verða talsvert gloppótt. Ég man nefnilega ekki betur en að
samfélagslækningar hafi verið stundaðar hér fyrir 30 árum og einhver ár áfram
á Kleppi þegar ég steig mín fyrstu spor sem hjúkrunarfræðingur á geðdeildum.
Þegar því meðferðartímabili lauk rann upp að mínu mati skeið með áherslu á
óhefta lyfja- og læknisfræðilega meðferð á geðdeildum og flest sem minnti á
samfélagslækningar hvarf smám saman úr almennri umræðu allt þar til á allra
síðustu misserum. Skilja mátti að félagslegar aðstæður og samfélagsleg úrræði
ættu ekki að vera mál geðdeildanna, að sögn forráðamanna þar á bæ. Þarna er sem betur fer að verða breyting á, bæði vegna
gagnrýni notenda, aðstandenda og starfsfólks og ekki síst vegna þeirrar þróunar
sem átt hefur sér stað í alþjóðlegu samhengi, m.a. með undirskrift hérlendra
heilbrigðisyfirvalda árið 2005 undir evrópska aðgerðaráætlun í
geðheilbrigðismálum. Þar kemur fram að helstu verkefnin séu að móta heildræna
stefnu og löggjöf í geðheilbrigðismálum, efla forvarnir og koma á breyttum
áherslum í geðmeðferð, m.a. með aukinni aðkomu notenda og aðstandenda og
samvinnu milli þeirra og heilbrigðisstarfsfólks og með því að færa í auknum
mæli geðmeðferð út í samfélagið. Á síðasta ári kynnti félagsmálaráðuneytið átak sitt í
málefnum geðfatlaðra. Ráðuneytið hefur nú sett fram skýra stefnu í þessum
málaflokki sem gildir frá 2006 til 2010. Þar er m.a. tekið fram að í málefnum
geðfatlaðra verði kostað kapps um að verklag og gæði þjónustunnar verði á við
það sem best gerist í Evrópu. Komið verði á gæðakerfi á landsvísu, samhæfing
og samstarf eru lykilatriði í áætluninni og að árið 2010-2011 verði
meginhluti málaflokksins kominn á hendur sveitarfélaga. En það er þetta með samstarf og samhæfingu sem ég hnýt einnig
um. Hér á höfuðborgarsvæðinu, sem ég þekki best til, hefur verið að þróast
heilmikil sérfræðiþekking og þjónusta utan við hinar hefðbundnu geðdeildir
sem er í raun samfélagsþjónusta. Má þar nefna sérfræðiþekkingu og þjónustu
starfsfólks athvarfa Rauða krossins, klúbbsins Geysis, félagsmiðstöðvar
Geðhjálpar, notendafélaga eins og Hugarafls og nú síðast á vegum Heilsugæslu
Reykjavíkur, heimahjúkrunarteymi og geðheilsu-eftirfylgd, iðjuþjálfun,
vettvangsteymi endurhæfingarmiðstöðvar Kleppi og vettvangsteymi BUGL LSH.
Einnig er mikilvægt að nefna í þessu þróunarferli starfsendurhæfingu á borð
við Janus, sambandsaðila Hlutverk.is, Fjölmennt, miðstöð símenntunar fyrir
fatlaða, starfsendurhæfingu Reykjalundar, að ónefndri sérfræðiþekkingu
starfsfólks sambýla eða stuðningsþjónustu Svæðisskrifstofa víðs vegar um
landið. Þessir aðilar hafa verið að vinna að samfélagsþjónustu við geðsjúka í
þó nokkur ár og þarna er því mikil sérfræðingsþekking til staðar. En hver tekur að sér að halda utan um samstarf og samhæfingu
þessara aðila? Enginn, svo ég viti! Hvernig verða gæði þjónustunnar tryggð
þegar hvert úrræðið skýtur upp kollinum af öðru og samstarfið er lítið sem
ekkert og virðist oft á tíðum snúast mest um persónurnar sem sitja við
stjórnvölinn? Í nýlegu viðtali við geðlækna og sviðsstjóra geðhjúkrunar
á LSH í Morgunblaðinu er rætt um að samfélagsgeðlækningar eigi að skipuleggja
útfrá sjúkrahúsinu því þar sé þekkingin mest. Því er ég ósammála. Vissulega
er þar mikil þekking en þó misjöfn og vafasamt að sjúkrahúsið sé best til
þess fallið að veita þessa þjónustu úti í samfélaginu. Geðdeildir eru
nauðsynlegar þegar það á við, en að mínu mati á langtíma endurhæfing og
samfélagsleg úrræði að vera sameiginlegt verkefni heilbrigðis- og
félagsmálayfirvalda og engin ein stétt er þar mikilvægari en aðrar.
Sveitarfélög þurfa að móta sér stefnu í geðheilbrigðismálum og setja á fót
sínar geðheilsumiðstöðvar og þarf það ekki að koma í veg fyrir samvinnu við
frjáls félagasamtök eða notendasamtök. En hér þarf nauðsynlega að fara að taka alvarlega þörfina
á samhæfingu og þverfaglegri samvinnu. Samvinnu milli allra hagsmunaaðila,
notenda, aðstandenda og geðdeilda þeirra sem þegar búa yfir sérfræðiþekkingu
á samfélagsþjónustu. Við erum mjög á eftir nágrannaþjóðum okkar í þessum efnum
og það er kominn tími til að láta verkin tala, allar raddir eru jafn
mikilvægar í þeim kór. Höfundur er geðhjúkrunarfræðingur. |