Birtist
á ogmundur.is 2. apríl 2003
Gott er nú til þess að vita að Samfylkingin hefur tekið afstöðu gegn innrásinni í Írak. En spurt hefur verið: Er ekki eitthvert misræmi í því að Samfylkingin skuli taka þessa afstöðu nú þar sem sá vísir að þessum flokki sem til var í mars 1999 studdi loftárásirnar á Júgóslavíu? Einkum hafa Sjálfstæðismenn verið iðnir við að spyrja þessarar spurningar. Að undanförnu hefur hver Samfylkingarmaðurinn af öðrum stigið fram og útskýrt þetta misræmi, bæði í blöðum og ljósvakamiðlum. Hér skulu tilfærðar glefsur úr blöðum:
Bryndís Hlöðversdóttir þingmaður, grein í Morgunblaðinu
25. mars:
Þessi víðtæki stuðningur við innrásina í Kosovo var
skiljanlegur. Heimsbyggðin hafði horft upp á þjóðernishreinsanir þar sem varð
að stöðva og þótt fæstir velji þann kost að ráðast inn í ríki á þann hátt sem
gert var, voru ekki margir leikir í stöðunni. Friðsamlegar aðgerðir höfðu engan
árangur borið. Tíminn var að renna út. Flóttamenn streymdu yfir landamærin.
Menn voru drepnir þúsundum saman á degi hverjum. Konum var skipulega nauðgað.
Eiríkur Bergmann Eiríksson stjórnmálafræðingur, grein í
Fréttablaðinu 26. mars:
…aðstæður í Kosovó voru allt aðrar en í Írak í dag. Serbar
höfðu ráðist inn í Kosovo og Slobodan Milosevic fór þar um með
þjóðernishreinsunum á hendir Kosovóalbönum: Þar var verið að murka lífið úr
fólki og alþjóðasamfélaginu bar skylda til að koma því til hjálpar, enda nutu
aðgerðirnar yfirgnæfandi stuðnings alþjóðasamfélagsins hvað svo sem leið afstöðu
Rússa.
Össur Skarphéðinsson þingmaður og formaður
Samfylkingarinnar, viðtal í DV 29. mars:
Þetta eru gjörólíkir atburðir. Í Kosovo var verið að drepa
menn þúsundum saman daglega, nauðga konum skipulega og flóttamenn streymdu yfir
landamæri í tugþúsundatali. Það ríkti upplausn. Tíminn var að renna út. Það
voru ótrúlegar hörmungar í gangi þegar Atlantshafsbandalagið greip til aðgerða
til að stöðva þjóðernishreinsanir á albanska minnihlutanum.
Ágúst Ólafur Ágústsson formaður Ungra jafnaðarmanna,
grein í Morgunblaðinu 31. mars:
Sumir sjálfstæðismenn telja sig sjá einhverja samsvörun í stríðinu í Írak
og í átökunum í Kosovo. Þessar aðgerðir eru hins vegar engan veginn
sambærilegar. Í Kosovo var um að ræða fjöldamorð í beinni útsendingu,
skipulagðar hópnauðganir og flóttamenn streymdu yfir landamærin.
Væntanlega eru gagnrýnendur Samfylkingarinnar í
Sjálfstæðisflokknum alveg sammála þessum fullyrðingum. Þeir vilja bara meina að
þetta sé sambærilegt við Írak í dag. Meinið er að þessar fullyrðingar eru alrangar
og með ólíkindum að hver forystumaður Samfylkingarinnar af öðrum skuli leyfa
sér að bera þær á borð. Það var ekkert ógnarástand í Kosovo í mars 1999.
Það var mjög alvarlegt ástand sumarið 1998 og fram á haust. Þá
höfðu Kosovo-Albanar í stórum stíl flúið þorpin og höfðust við í skógum og
fjöllum. En það tókst að semja um vopnahlé og ÖSE, Öryggis- og samvinnustofnun
Evrópu, tók að sér að senda liðsveitir inn í héraðið. Þetta voru ekki
hersveitir heldur lögreglumenn og fjöldi annarra starfsmanna af öðru tagi sem
tóku að vinna að því að aðstoða íbúa svæðisins við að byggja samfélagið upp
aftur. Og þessu verkefni miðaði ótrúlega vel. Það var vissulega spenna og við
mikla erfiðleika að glíma, en þegar leið á veturinn var átakalítið í héraðinu. Serbnesk
yfirvöld voru samvinnuþýð og liðsveitir ÖSE lentu ekki í teljandi vandræðum. Í
janúar magnaðist spennan vegna meintra fjöldamorða í þorpinu Racak, en
fljótlega var sýnt fram á að þar var ekki um fjöldamorð að ræða heldur mannfall
sem varð þegar til átaka kom milli serbneskra lögreglusveita og KLA-skæruliða. Raunar
hafði yfirmaður ÖSE-sveitanna, William Walker, fyrrum sendiherra Bandaríkjanna
í El Salvador, vísvitandi rangtúlkað þessar upplýsingar, en hann gekk erinda
Bandaríkjanna og þrátt fyrir að ÖSE-sveitirnar hafi að mestu unnið gott starf,
þá hafði Bandaríkjastjórn plantað þar flugumönnum sínum sem unnu leynt og ljóst
að því að undirbúa loftárásirnar.
Í febrúar hófust friðarsamningar í Rambouillet í Frakklandi.
Að þeim komu stjórnir Júgóslavíu og Serbíu, fulltrúar Kosovo-Albana og
Bandaríkin og fleiri ríki. Að frumkvæði Bandaríkjastjórnar voru lögð fram
samningsdrög sem gengu út á að Kosovo fengi sjálfstjórn innan Serbíu og stjórn
Júgóslavíu var tilbúin að samþykkja það. En einnig skyldi Júgóslavía samþykkja
hernám NATO ekki aðeins í Kosovo heldur um allt landið. Að sjálfsögðu var
erfitt fyrir stjórn Júgólavíu að kyngja því. Bandaríkjastjórn var ósveigjanleg. Á þessu strönduðu
samningarnir og loftárásirnar hófust.
Það mætti skrifa
miklu lengra mál um þetta. Færa má rök að því að tilgangur þessarar innrásar
hafi fyrst og fremst verið að tryggja ítök heimsauðvaldsins undir forystu
Bandaríkjanna á þessu svæði. Spyrja má um hagsmuni allra þeirra óbreyttu
borgara sem þarna létu lífið eða örkumluðust. Hér skal ekki farið út í þá sálma
en ekki er hægt að ljúka þessu án þess að geta einnar rangfærslu til. Eiríkur
Bergmann segir í grein sinni að Serbar hafi ráðist inn í Kosovo. Hvað sem um
framferði Serba þar gegnum tíðina má segja, þá er hitt þó staðreynd að Kosovo
var hérað í Serbíu.
Það má vera að
Samfylkingunni sé alvara í andstöðu sinni við innrásina í Írak en satt að segja
væri afstaða hennar trúverðugri ef hún einfaldlega viðurkenndi að hafa haft
gert mistök fyrir fjórum árum.
© Einar Ólafsson
Sjá
einnig: Munurinn á Belgrad og Bagdad http://www.murinn.is/eldra_b.asp?nr=257&gerd=Gler&arg=4
Eftir að ég skrifaði þessa grein rakst ég á grein í
sænska dagblaðinu Dagens Nyheter eftir Bo Pellnäs sem styður mitt mál. Reyndar
er hægt að finna þessar upplýsingar víða, í bókum, blöðum, tímaritum og á
internetinu.
Bo
Pellnäs er foringi í sænska hernum og hefur lengi unnið við friðargæslustörf. Hann
starfaði í Júgóslavíu á árunum 1992 til 1999, yfirmaður í sveitum Sameinuðu
þjóðanna í Júgóslavíu 1992-93, hernaðarlegur ráðgjafi Owens lávarðar og
Thorvalds Stoltenberg 1993-94, yfirmaður landamærasveita í Serbíu og
Svartfjallalandi 1994-95 og yfirmaður skrifstofu ÖSE í Belgrad 1998-99. Hann hefur skrifað tvær bækur um átökin á Balkanskaga, Utan slut? og
De hundra dagarna.
Í grein sinni gagnrýnir Pellnäs sænsk stjórnvöld
fyrir tvískinnung með því að styðja loftárásirnar á Júgóslavíu 1999 en leggjast
gegn innrásinni í Írak 2003. Hann álítur að loftárásirnar á Júgóslavíu hafi
verið jafn óréttlætanlegar og innrásin í Írak. Hann telur að hugmyndina um
innrás í Júgóslavíu megi rekja til ársins 1995, en fyrst hafi þurft að nýta
Milosevic í friðarsamningunum í Dayton. Eftir það hafi það bara verið spurning
um tækifæri til innrásar. Farið hafi verið að vinna skipulega að undirbúningi
haustið 1998 þegar Milosevic var neyddur til að samþykkja að ÖSE sendi
eftirlitssveitir til Kosovo. Bandaríski sendiherrann William Walker var gerður
yfirmaður þeirra, en allt bendir til þess, segir Pellnäs, að hann hafi haft
náið samráð við CIA, og í þessum sveitum hafi verið 50 til 70 manna hópur á
vegum CIA. (Þess má geta að þetta var það áberandi að Guðbjörg Sveinsdóttir,
sem var á vegum ÖSE í Kosovo í janúar og þar til fáum dögum áður en
loftárásirnar hófust, var ekki búin að vera lengi á staðnum þegar hún varð vör
við þessa menn).
Pellnäs kveðst þess fullviss að strax haustið 1998
hafi Bandaríkin unnið með og stutt kosovoalbönsku skæruliðasamtökin UCK (KLA)
og telur það hljóta að hafa torveldað mjög friðargæslustarf eftirlitssveitanna
að yfirmenn þeirra studdu einn stríðsaðilann.
Pellnäs telur engin rök vera fyrir því að það hafi
verið slíkt ógnarástand í Kosovo á þessum tíma að það hafi getað réttlætt
stríð. Manndrápin í Racak breyti engum um það, þó svo að eitthvað sé hæft í að
þar hafi verið um fjöldaaftökur að ræða (um 40 manns féllu þar og segir Pellnäs
að sumir hafi fallið í átökum en 23 hafi verið teknir af lífi), enda voru 1200
starfsmenn á vegum ÖSE í héraðinu (sem er litlu stærra en Árnessýsla – til stóð
reyndar að fjölga þeim enn frekar).
Pellnäs segir næsta skref í undirbúningi
innrásarinnar hafi verið samingarnir í Rambouillet, sem Madeleine Albright,
utanríkisráðherra Bandaríkjanna stýrði, þar sem Milosevic var stillt upp við
vegg: annað hvort yrði hann að samþykkja nánast óaðgengileg skilyrði eða lenda
í stríði við NATO. Hann gagnrýnir reyndar Milosevic fyrir að hafa hafa ekki
látið undan, hann hafi verið orðinn veruleikafirrtur og hugsanlega líka treyst
á að Rússar gætu komið í veg fyrir innrás með því að beita neitunarvaldi í
Öryggisráði SÞ. Það breyti hins vegar ekki því að Clinton-stjórnin hafi unnið
markvisst að því að gera árás á Júgóslavíu og beitt blekkingum í því skyni. Clinton
hafi alveg jafn meðvitað og Bush stýrt atburðarásinni í þá átt að aðeins hafi
verið um tvennt að velja, uppjöf eða stríð.
Grein Pellnäs heitir „Naiv tro på USA-myt om folkmord“ og er að finna á
slóðinni
http://www.dn.se/DNet/jsp/polopoly.jsp?d=572&a=231339&previousRenderType=2
Sjá einnig
Gagnauga: Sannleikurinn um Júgóslavíu
og Fréttir eða áróður?.
Sú síðarnefnda fjallar um fréttaflutning um stríðið í Júgóslavíu.
Múrinn: Einkavæðingin
eftir mannúðarstríðið, Hvers
vegna heldur kreppan í Kosovo áfram? og Það
sem höfðingjarnir hafast að .... Sú síðasta fjallar um stríðsglæpadómstólinn
í Haag og hvernig einblínt hefur verið á stríðsglæpi Serba en oft horft framhjá
stríðsglæpum annarra og hugsanlega þátttöku Bandaríkjanna í þeim eða samþykki
þeirra við þeim.
Einar
Ólafsson forsíða greinar