|
Einar Ólafsson |
Veljum öðruvísi veröld |
Stóri sannleikur varnarmálanna
|
|
|
eftir Einar Ólafsson |
|
|
|
Eftirfarandi
grein birtist í vefritinu ogmundur.is 20.
desember 2007 og Friðarvefnum 27.
desember 2007, en var send Morgunblaðinu til birtingar í lok nóvember 2007
þar sem hún hefur ekki birst enn. Rúmt ár er liðið síðan síðustu
bandarísku hermennirnir yfirgáfu Ísland og hátt á annað ár síðan Bandaríkjastjórn
tilkynnti að herstöðin yrði lögð niður. Þessi ákvörðun tengdist breytingum í
alþjóðamálum á undanförnum hálfum öðrum áratug, breyttum áherslum bandarískra
stjórnvalda og endurskipulagningu herstöðvakerfis þeirra. Jafnframt hafa orðið breytingar á skipulagi og
starfsemi NATO og jafnvel eðli þess. Allt þetta kallar að sjálfsögðu á
endurmat á stöðu Íslands og afstöðu Íslendinga til þessara mála, endurmat sem
hlýtur að vera bæði pólitískt og tæknilegt, ef svo má segja. Íslensk stjórnvöld virðast hinsvegar
líta svo á að þetta kalli einungis á einhverskonar tæknilega aðlögun. Eiginlega
hafi þessar breytingar fært þennan málaflokk af hinu pólitíska sviði eða gefi
í það minnsta færi á því. Í munnlegri skýrslu sinni til Alþingis 8. nóv. sl.
talaði utanríkisráðherra um mikilvægi þess að „leitast við að byggja
upp sammæli Íslendinga um grunnatriði utanríkisstefnunnar ólíkt því sem
einkenndi 20. öldina oft og tíðum og það stjórnmálaandrúmsloft sem þá var
ríkjandi“. Í því skyni hafi verið efnt til opinna funda í háskólunum um
erindi Íslands á alþjóðavettvangi. Það er auðvitað ágætt. En í fyrrahaust
boðaði þáverandi ríkisstjórn að sett yrði upp öryggismálanefnd með aðkomu
allra stjórnmálaflokka á þinginu og núverandi ríkisstjórn ítrekaði það í
stjórnarsáttmála. Þeirri nefnd hefur þó ekki verið komið á fót. Hinsvegar
kynnti ráðherra það í ræðu sinni að hún hefði skipað starfshóp til að vinna
hættumat fyrir Ísland, enda væri það undirstaða haldgóðrar varnarstefnu
Íslands til framtíðar. Miðað við allt sem gerst hefur á
þessu rúma ári síðan bandaríski herinn fór er það skrítið að ekki skuli enn
hafa náðst að skipa umrædda öryggisnefnd stjórnmálaflokkanna og bendir
kannski til að það „sammæli“ sem ráðherrann talar um eigi
einfaldlega að byggjast á sameiginlegu gagnrýnisleysi núverandi
stjórnarflokka gagnvart NATO og þeirri skoðun þeirra að það sé óumbreytanlegt
að utanríkisstefna Íslands byggist á aðildinni að NATO og nánu samstarfi við
Bandaríkin. Í erindi sínu á fundi Varðbergs og SVS 27. nóv. sagði ráðherrann
stjórnvöld fylgja mati NATO á nauðsyn íslensks loftvarnarkerfis og reglulegs
eftirlits flugvéla bandalagsríkja og að slíku samstarfi væri ekki ætlað að
leysa af hólmi varnarsamstarf við Bandaríkin (Fréttablaðið 28. nóv.). Það er eins og reynt sé að koma
þeirri hugmynd inn hjá þjóðinni að sá ágreiningur, sem var um utanríkismál
eða svokölluð varnarmál á tímum kalda stríðsins, eigi sér ekki lengur neinn
grundvöll, hann hafi bara snúist um afstöðuna til Bandaríkjanna eða
Sovétríkjanna. Með upplausn Sovétríkjanna og lokum kalda stríðsins stafi
hverskyns ágreiningur bara af misskilningi og kreddufestu. Nú snerist ágreiningur á þessu
sviði aldrei nema að hluta um afstöðuna til Sovétríkjanna og æ minna sem á
leið. Mér finnst ótrúlegt ef utanríkisráðherra gerir sér ekki grein fyrir því
þótt það komi forsætisráðherra kannski á óvart. Ágreiningurinn snerist miklu
fremur um afstöðuna til heimsvaldastefnu Bandaríkjanna, eðlis og hlutverks
NATO og svo almennt um afstöðuna til hervalds, hernaðarhyggju, kjarnorkuvopna
o.s.frv. Upplausn Sovétríkjanna breyta engu um það né heldur endalok kalda
stríðsins. Reyndar hafa þessi tímamót miklu frekar afhjúpað heimsvaldastefnu
Bandaríkjanna og eðli og hlutverk NATO, sem þó var alltaf augljóst hverjum
sem vildi sjá. Það er dapurlegt að sumir, sem þá höfðu augun opin, hafa nú
lokað þeim. Eini skoðanamunur utanríkisráðherra
og forsætisráðherra virðist vera að hinn fyrrnefndi hefur heldur meiri
ímugust á Bush og stjórn hans, sem sé undantekning á lýðræðis- og
frelsisbraut Bandaríkjanna, og er þá gleymt Víetnamstríðið og framganga
Bandaríkjanna seint á síðustu öld í Mið-Ameríku og raunar svo víða að of
langt er upp að telja. NATO hefur vissulega breyst, en
ekki til batnaðar eins og utanríkisráðherra virðist telja. Nú skilgreinir
NATO sig „ekki lengur sem varnarbandalag heldur fremur sem
öryggisbandalag,“ segir ráðherrann í skýrslu sinni. „Upprunalegt
landvarnarhlutverk er enn til staðar en í hnattvæddum heimi hefur áhersla
bandalagsins færst á hinar nýju hnattvæddu ógnir.“ Þessar ógnir séu
t.d. útbreiðsla kjarnorkuvopna, alþjóðleg glæpastarfsemi, neikvæðar
afleiðingar loftslagsbreytinga, fátækt og örbirgð og hryðjuverk. Um þetta
mætti hafa mörg orð og fleiri en hér rúmast. Má þó minna á að Bandaríkin og
NATO hafa oft verið heldur treg í taumi varðandi kjarnorkuafvopnun og aðildin
að NATO hefur verið sögð ósamrýmanleg yfirlýsingu um kjarnorkuvopnaleysi
Íslands. Þá má spyrja hvort flug orrustuþotna eigi að sporna við afleiðingum
loftlagsbreytinga eða vígbúnaður Bandaríkjanna og NATO eigi að draga úr
fátækt. Þetta er, segir ráðherrann, til marks um að „öryggishlutverkið
sjálft er gjörbreytt“. Hér fylgir ráðherrann reyndar línu Bush þar sem
öllu er hrært saman til að undirbyggja enn frekari vígvæðingu og skerðingu
borgaralegra réttinda. Vonandi sammælast menn seint um það. |
|
|