|
|
Einar Ólafsson Sveinn Einarsson í Lækjarbrekku- in memoriamFæddur
5. nóvember 1922, dáinn 28. febrúar
2007 Sveinn
Einarsson móðurbróðir minn er látinn á áttugusta og fimmta aldursári. Banalegan
var ekki löng. Honum varð þungt um andardrátt skömmu fyrir jól og lagðist inn
á spítalann á Selfossi í byrjun febrúar þar sem hann fékk súrefni. Hann eyddi
síðan dögunum í stól við rúmið tengdur við súrefniskútinn, las í bók,
hlustaði á útvarp eða skrafaði við gesti. Þegar við bræður heimsóttum hann
skammaði hann okkur fyrir leti og framtaksleysi og pólitískt villuráf og gaf
okkur fyrirmæli um hvað ætti að syngja yfir honum og hverjir skyldu bera hann
til grafar. Hann átti von á að þetta færi að styttast en við bjuggumst þó
ekki við að svo stutt væri eftir. Aðfaranótt 28. febrúar vaknaði hann
málhress en svo dró fljótt af honum – hann vaknaði til að deyja. Sveinn var
alltaf heilsuhraustur, varð varla misdægurt nema þegar sprakk í honum maginn
fyrir mörgum áratugum. Mér þótti þetta með ólíkindum, en þannig var það:
þegar honum varð misdægurt þá var það með hvelli. Sumarið eftir drakk hann te
sem ekki var alvanalegur drykkur í Gnúpverjahreppi á þeim árum og einhvern
veginn ekki í stíl við Svein í Lækjarbrekku. En maginn greri og Sveinn gat
aftur farið að borða feitt saltkjöt og drekka svart kaffi og stundum
brennivín og sneri sér ekki aftur að teinu fyrr en á síðustu dögum sínum á
spítalanum á Selfossi. Sveinn fæddist
5. nóvember 1922 að Efri-Gróf í Villingaholtshreppi en þangað voru foreldrar
hans, Einar Sveinsson og Sesselja Loftsdóttir, nýflutt frá Skúfslæk í sömu
sveit með eldri systur hans þrjár á öðru og þriðja ári. Í Efri-Gróf átti Sveinn heima
fyrstu fimm æviár sín og alltaf bar hann sterkar taugar til Flóans. Löngu
seinna, þegar þau systkinin, Sveinn og Sigga, höfðu stofnað bú í Lækjarbrekku
með foreldrum sínum, áttu Flóamenn leið um veginn fyrir neðan bæinn í
fjallferðum á haustin og kom fyrir að sumir gistu þar. Foreldrar
Sveins voru leiguliðar í Efri-Gróf og töpuðu ábúðinni árið 1927. Faðir hans
fór þá í lausamennsku og til sjós, móðir hans fór með elsta og yngsta barnið,
Sigríði og Svein, að Háholti í Gnúpverjahreppi, en hinar systurnar fóru til
ættingja. Árið 1929 settust þau að í Brúnavallakoti á Skeiðum þar sem þau
önnuðust bústjórn fyrir Ágúst Helgason og bjuggu þar til 1935, síðasta árið
þó eigin búi, en fluttust þá að Skarði í Gnúpverjahreppi. Þegar Sveinn hafði
aldur til vann hann af og til utan heimilisins, í byggingarvinnu og fleiri
störfum í Reykjavík og Bretavinnunni, m.a. í Kaldaðarnesi í Flóa. Árið 1949
keyptu Einar og Sesselja hluta úr jörðunum Steinsholti og Hömrum í
Gnúpverjahreppi, en Sesselja var frá Steinsholti og þar bjuggu Eiríkur bróðir
hennar og Sigþrúður systir Einars. Þarna byggðu þau nýbýlið Lækjarbrekku,
fengu fyrst inni í Steinsholti en reistu myndarlegt íbúðarhús árið 1950. Þar
bjuggu þau systkinin, Sveinn og Sigga, með foreldrum sínum meðan þau lifðu og
héldu áfram búskap þar eftir lát þeirra. Lækjarbrekka
er ekki stór jörð, rétt um 100 hektarar. Bærinn er undir lágu holti,
Ásgeirsholti, þar sem fyrir löngu var hjáleigan Gata frá Steinsholti. Fallegt
útsýni er frá Lækjarbrekku, Búrfell, Hekla, Tindfjallajökull,
Eyjafjallajökull og Þríhyrningur og Hamraholtið svo næst. Lækur rennur þar
fyrir neðan bæinn undir brekkunni. Fyrir neðan bæinn eru mýrar og voru þar
ræktuð tún, einnig í brekkunni fyrir ofan bæinn, á móunum uppi á Ásgeirsholti
og inni í hinu skjólgóða Kálfsbæli inn undir Langhömrum. Í Lækjarbrekku
var ég á hverju sumri frá því áður en ég man eftir mér til 16 ára aldurs. Og
þangað lá leiðin ótal oft allan tímann meðan þau bjuggu þar, móðursystkini
mín. Kynni okkar Sveins voru því orðin löng og þau voru líka góð. Sveinn var
mér góður húsbóndi og sanngjarn þótt hvesst gæti í honum ef ég var klaufskur
þegar mikið lá við. En þau hret voru ekki langvinn. Sveinn bjó allgóðu búi,
fyrst og fremst með kýr, en jörðin bar ekki margt sauðfé og ég varð ekki var
við að það væri honum til ama. Hross hafði hann aldrei mörg og ekki þá
gæðinga að ég yrði mikill hestamaður. Sveinn var ágætur bóndi en ólíkur föður
sínum að því leyti að snyrtimennska var honum ekki sérlega gefin. Hann var
laginn og góður smiður. Eftir að ég var farinn að geta tekið til hendinni
stækkaði hann fjósið og stóð í fleiri byggingum og þá rak ég margan naglann
og aðstoðaði við múrverk, en við það var hann sérlega laginn og eftirsóttur
til þess á öðrum bæjum þar sem byggingarframkvæmdir voru. Ég hygg að
Sveinn hafi ekki haft metnað til að búa verulegu stórbúi. Hann barst ekki á í
vélakaupum, fékk sér þær vélar sem nauðsynlegar þóttu en lítið umfram það,
þannig að manni þótti stundum meiri stæll á öðrum bæjum. En það verk sem við
frændur vorum alltaf stoltastir af var uppgræðsla melsins sunnan í
Ásgeirsholtinu. Þar puðuðum við eitt sumar hverja stund sem gafst við að tína
grjót úr melnum þar til hann var búinn undir sáningu og af þessu örfokalandi
varð gjöfult tún. „Manstu“, sagði Sveinn stundum við mig löngu seinna, „þegar
við tíndum grjótið úr melnum.“ Við sáum ekki eftir því puði. Og eftir það
hefur líklega engin jörð í hreppnum verið betur ræktuð. Sveinn var
sérlega minnugur. Gaman fannst honum að fá gesti. Ef mann bar að garði var
ekki við annað komandi en hann kæmi inn og fengi kaffi hvort sem hann var
kaffiþurfi eða ekki, þótt heyskapur væri í fullum gangi, og var þá ekki
endilega tekið tillit til þess hvort húsmóðirin hefði tíma til snúast kringum
gesti. Hann vildi spjalla og skipti þá ekki máli hvort hann þekkti manninn.
Sveinn fór til útlanda í fyrsta sinn upp úr miðjum áttunda áratugnum til að
heimsækja Guðrúnu systur sína í Risør í Noregi. Við Þorsteinn bróðir minn
vorum þá við nám í Osló og þegar hann kom til baka sunnan frá Risør með lest
til Osló tókum við á móti honum. Við spurðum hann hvernig lestarferðirnar
hefðu gengið. Vel, sagði hann, á leiðinni suðreftir hefði hann setið með
manni frá Vestur-Noregi og spjallað við hann alla leiðina. Við vissum þó
fyrir víst að Sveinn kunni ekkert tungumál utan íslensku en það vafðist ekki
fyrir honum. Þegar þau systkinin seldu Lækjarbrekku héldu þau eftir svolitlum bletti í
Markahvammi vestast á Tanganum, en Einar á Hæli hafði gefið föður þeirra
þennan blett. Sveinn ákvað að smíða lítinn kofa til að setja þarna en fannst
einfaldast að smíða hann heima við þar sem þau voru flutt á Selfoss. Hann
byggði kofann úti á gangstétt við Hörðuvelli 6 og spurði hvorki kóng né prest
og því síður sýslumanninn hvort það mætti. Hvort sem það mátti eða ekki var
það látið afskiptalaust. Svo flutti hann kofann á sinn stað. Þetta er ekkert
stásshús, en við áttum þarna stundum sumarnætur við frændur rétt undan melnum
sem við týndum grjótið úr. |