|
Birtist í Morgunblaðinu 8. febrúar 2001 Þeir sem hafa
fengið sér sjúkratryggingu vita að hún gildir fyrir margar tegundir sjúkdóma.
Ef menn missa heilsuna sökum hjartaáfalls eða krabbameins, til dæmis, þá eru
greiddar bætur fyrir það. En þú færð engar bætur fyrir að missa geðheilsuna.
Þó er þunglyndi meiri örorkuvaldur en til dæmis hjartaáföll, samkvæmt rannsóknum
Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar. Það sýnir vel hversu mikið feimnismál
geðsjúkdómar eru enn á okkar upplýstu tímum að tryggingarfélög skuli ekki
tryggja gegn geðsjúkdómum - og að viðskiptavinir þeirra krefjist þess ekki.
Að vera óvirkur, í hlutverki þiggjandans og með sjálfsmatið í botni er því
miður saga margra sem eiga við þessa sjúkdóma að stríða. Þess vegna er
félagsleg einangrun og einmanaleiki einn helsti fylgikvilli geðsjúkdóma,
hvort sem ástæðan er vegna sjúkdómsins eða þeirrar útskúfunar sem margir
geðsjúkir upplifa. Einmitt þess vegna er svo mikilvægt að þeir sem þjást af
geðsjúkdómum hafi einhvern stað þar sem þeir geta komið saman, haft samneyti
við annað fólk og tilheyrt hópi á eigin forsendum. Vin, athvarf Rauða
krossins fyrir geðfatlaða, sem nú heldur upp á átta ára afmæli sitt, er
slíkur staður. Vin er til húsa á Hverfisgötu 47, en húsnæðið er í eigu
Reykjavíkurborgar sem leggur það til endurgjaldslaust. Á hverjum degi koma
hingað á Hverfisgötuna milli 25 og 30 manns og hefur gestum fjölgað með ári
hverju. Gestakomur á síðasta ári voru sjö þúsund. Gestir Vinjar eru
fjölbreyttur hópur og misjafnlega á vegi staddir en þeir sem verst eru
staddir af fastagestum Vinjar eru þeir sem eiga í senn við geðsjúkdóma og
fíkn að stríða. Gagnvart þeim eru úrræðin of fá og alltof margir á götunni. Markmið Vinjar er einmitt að
rjúfa félagslega einangrun geðfatlaðra og draga úr endurinnlögnum á
sjúkrahús. Fyrir átta árum voru úrræði á borð við Vin fá, en Geðhjálp hafði
þó rekið félagsmiðstöð um nokkurt skeið. Nú hefur fjölbreytnin aukist og má
nefna athvarfið Dvöl í Kópavogi, Lautina á Akureyri, Klúbbinn Geysi í
Reykjavík og félagsmiðstöð Geðhjálpar við Túngötu. Stöðugur fjöldi gesta
sýnir að þörfin fyrir staði eins og Vin er mikil og getur hjálpað fólki til
að auka lífsgæði sín. Í Vin hefur þróast ákveðin hugmyndafræði í samræmi við
grundvallarmarkmið Rauða krossins. Gestir koma hingað á eigin forsendum og
eru virkir þátttakendur í ákvörðunum sem varða starfsemina. Vin er ekki
meðferðarstofnun í hefðbundnum skilningi, heldur er lögð áhersla á
heimilislegt andrúmsloft og að samskiptin byggist á gagnkvæmu trausti og
virðingu. Þáttur sjálfboðaliða er mikilvægur, en þeir sjá um að hafa opið á
sunnudögum yfir vetrarmánuðina. Í athvarfinu starfar ferðafélagið Víðsýn sem
er félag gesta og hefur á stefnuskrá að auðvelda þeim að ferðast innanlands
sem utan. Mikil umræða er í húsinu um málefni geðsjúkra og gestir Vinjar hafa
verið virkir í þeirri umræðu. Fram hefur komið mikil þörf á
fræðslu um geðheilbrigðismál og fordóma þar að lútandi og eru gestir Vinjar
hvattir til vitundar um stöðu sína og réttindi. Það sem hæst ber í umræðum
okkar er skortur á samhæfingu meðferðaraðila, eftirfylgni og að fólk hafi val
á fjölbreyttum meðferðarformum. Á átta ára afmælinu verður því ekki litið til
baka, þótt margt hafi áunnist, heldur fram á veg til að skoða hvað megi gera
enn betur og hvernig megi virkja enn fleiri aðila í samfélaginu til vitundar
um aðstæður geðfatlaðra - líka tryggingafélög. Í öllu falli er ljóst að vinna
með geðfötluðum verður áfram forgangsverkefni Rauða kross Íslands. Höfundur er forstöðumaður Vinjar - athvarfs
Rauða krossins fyrir geðfatlaða. |