Tónfræði

Tónbil

    Tónbil er fjarlægðin á milli tveggja tóna. Við teljum tónbilin frá neðra tóni til hins efra og köllum neðri nótuna einn. Tónbilin eru misstór og hafa mismunandi eiginleika. Ef tónarnir eru heyrast hver á eftir öðrum segjum við tónbilið vera lagrænt. Ef tónarnir eru heyrast samtímis, ( eins og þegar við sláum tvær nótur á píanóið í einu ) þá kallast tónbilið hljómrænt.

Minnsta tónbilið sem við notum almennt í tónlist nefnist hálftónn. Hálftónn er næstliggjandi tónn á píanóinu, hvort sem er fyrir ofan eða fyrir neðan. Oftast er það svarta nótan til hliðar við hina hvítu, en undantekningin er þó sú að frá E uppá F og B upp á C.

Heiltónn nefnist það þegar ein nóta er á milli. Heiltónn samanstendur þannig af tveimur hálftónum.

 

Eiginleikar tónbila og stærð

Tónbilum er lýst sem : Stór (S), lítil (l), hrein (h) , stækkuð (stækk), og minnkuð (minnk). ( skammstafanir í sviga).I

Tónbilin eru svo misstór: Einund, tvíund, þríund, ferund, fimmund, sexund , sjöund og áttund.

2und , 3und, 6und og 7 und eru stór og lítil tónbil. Einund, ferund , fimmund og áttund eru hrein tónbil.2nd, 3rds, 6ths, and t. Hlustaðu:

• Þegar stórt tónbil er hækkað um hálftón verður það stækkað
• Þegar stórt tónbil er lækkað um hálftón verður það lítið
• Þegar stórt tónbil er lækkað um 2 hálftóna verður það minnkað

 

• Þegar lítið tónbil er hækkað um hálftón verður það stórt
• Þegar lítið tónbil er hækkað um 2 hálftóna verður það stækkað
• Þegar lítið tónbil er lækkað um hálftón verður það minnkað

 

• Þegar hreint tónbil er hækkað um hálftón verður það stækkað
• Þegar hreint tónbil er lækkað um hálftón verður það stækkað

 

Viðsnúningur tónbila Hægt er að ,,snúa tónbilunum á hvolf. "      Með því að hækka neðri nótuna um áttund snúum við tónbilunum við. Útkoman sérst í töflunni hér að neðan.

 

Eiginleikar Stórt verður lítið Lítið verður stórt Hreint verður hreint Stækkað verður minnkað Minnkað verðu stækkað

útkoma 2 verður 7 3 verður 6 4 verður 5 5 verður 4 6 verður 3 7 verður 2

Að þekkja tónbil
Það er mikilvægt að kannast við tónbilin. Tónlistarmenn þurfa að þekkja þau eftir eyranu. Til þess að hjálpa við að þekkja tónbilin er listi hér að neðan. Fyrstu tveir tónarnir í laglínunni er tónbilið.     

 

L2- Hvít jól	S2
S2- Hann/hún á afmæli í dag	S2
L3- Á sprengisandi	S3
S3- Nú er frost á fróni	S3
H4- Brúðarmarsinn	H4
Stækk4- Maria úr West Side Story	Stækk4
H5- A B C D	H5
L6- Úr love story	L6
S6- Ó hve fögur er vor fósturjörð	S6
L7- Somewhere from West Side Story	L7
S7- Bali Hai úr South Pacific söngleikn	S7
Áttund - Over the rainbow	Átt.

Fleiri lög

 

Að telja út tónbil út frá hálftónum:

Hægt er að telja út tónbil út frá hálftónum. Talið er upp á við og fyrsta nóta ekki talin með.

Þá líta tónbilin svona út:

Heiti tónbils	Fjöldi hálftóna
Unison (einund)	0
Lítil 2und	1
Stór 2und	2
Lítil 3und	3
Stór 3und	4
Hrein ferund	5
Stækkuð ferund (minnkuð 5und)	6
Hrein fimmund	7
Stækkuð 5und / Lítil 6und	8
Stór 6und	9
Lítil 7und	10
Stór 7und	11
Áttund	12

 

Tónstigar

Margar mismunandi tegundir af tónstigum eru til. Flest öll tónlist er búin til úr tónstigum. Þ.e. tónstigarnir eru eins konar byggingarefni tónlistarinnar.

Dúr tónstigi er röð átta nótna sem hafa ákveðna uppbygginu. Þeir eru byggðir upp á hálftónum og heiltónum,     

Hlustaðu

Hér þýðir 1: heiltónn og 1/2: hálftónn

Moll tónstigar eru þrenns konar:

Náttúrulegur moll, laghæfur moll og hljómhæfur moll.

 

   Náttúrulegur moll notar eftirfarandi röð af heiltónum og hálftónum Hlustaðu

Laghæfur moll hækkar með því að nota eftirfarandi röð hálf- og heiltóna. Þegar Laghæfur moll fer niður á við notar hann sömu nótnaröð og náttúrulegur moll.     

Hlustaðu

  Hljómhæfur moll notar eftirfarandi röð heiltóna og hálftóna: 

Hlustaðu

Krómatískur tónstigi ( smástígur tónstigi) er eingöngu samsettur úr hálftónum. Þegar krómatíski tónstiginn fer upp notum við hækkunarmerki, og lækkunarmerki þegar hann fer niður.     

Hustaðu:

Heiltónatónstigi er eingöngu samsettur úr heiltónum og hefur þess vegna aðeins 6 nótur. Að þessu leyti er hann frábrugðinn hinum 8 nótu tónstigunum.  

Hlustaðu

Pentatóníski tónstiginn er fimm-nótu tónstigi sem á rætur að rekja til forna. (Penta þýðir einfaldlega fimm.) Þennan tónstiga má finna í ýmsum myndum í þjóðlegri tónlist um víða veröld.  Pentatóníski tónstiginn hefur ekki leiðsögutón eins og dúr tónstiginnn, og hefur þess vegna ákaflega einkennandi hljóm. Hann birtist í tveimur myndum: annars vegar notast hann við tvær svörtu píanónóturnar og hinar þrjár fylgja svo á eftir:

Hlustaðu

Hins vegar notast pentatóníski tónstiginn við þrjár svörtu nótur píanósins og tvær þær svörtu fylgja á eftir     

Hlustaðu

Formerki

Það eru til 15 dúr og 15 moll tónstigar. Hækkunarmerki og lækkunarmerki fremst á nótnastreng segja okkur til um hvaða tóntegund við erum stödd í.     

 

• 
  
  
  Db-C#, Gb-F#, Cb-B, eru samhljóma tóntegundir. Það þýðir að þær eru skrifaðar út á ólíkan hátt en hljóma alveg eins vegna þess að þær innihalda sömu tóna.

---